MALAP N LU AI

MALAP N LU AI

Shawnghtawk Tsing pan

Inglik ga malai langai mi nga ai, "Aloi sha mara lu raw ya ai raitim, malap n lu ai." da. Ndai ga malai gaw, nye a matu san ai zawn she nawn nga nngai. Lai mat wa sai mabyin langai hpe ya du hkra, garai n malap lu ai. kaga aten ni hta n dum timung, mabyin masa bung ai hpe hkrum garum gatut shagu, garai n malap, adum nga ai. Dai lai wa sai 45 ning jan hta, ngai tsang 10 awng ai hte Myitkyina sara tai jawng lung la nngai. Anhte pang ni sara tai jawng yu ai gaw, 1972 ning na ginhtawng re. Grau nna malap n lu ai gaw, shagawng shana rai nga ai. Shagawng shana rai timung, shata jan n mai ai yinam ta hkan e gaw, kalang lang n dum ai nga shalai kau lu ai. Ginhtawng ta jawng dat kaba ten na mungkan ting htoi san dik ai shagawng shana du shagu gaw, kaga bungli gade kyin tim, malap ngam kau sam sai ngu ai, lai sai ten na mabyin dai wa, nye myit masin gata de bai du shang wa wa rai chye nga ai. Ya mung, ginhtawng jawng dat ten bai du wa ra ai. Htoi san dik ai shagawng shana na shata jan a majaw, hpunlap ntsa hkan e mara a kap tu gabrim nga ai numri ni hpe mada let, lai sai ten shaning 45 jan de, nye a myit ni bai mawng du mat wa sai. 1972 ning Myitkyina sara tai jawng a jawng yu poi shana rai nga mali ai. Dai shaloi na jawng up gaw, sara ma kaba Lahpai Nang Seng re.

Anhte a sara ma kaba gaw, shi a hkum shingyan, hpraw nsam tsawm htap ai hte maren, shingni rawng ai sha n-ga, myit masin mung hpraw san ai. Jawngma ni a ntsa e mung, myit galu ai. Ajawp ajin, gajet kajau galoi n nga ai, Ramma ni a ntsa grai chye na ya ai hte, tsawra myit kaba ai. Ga tsun shaga daru ai pawt ai nsam n sam ai. Pawt let shaga ti pyi shi a myiman ningsam n hten wa ai sha, shawoi na hte maren, myiman nsam dingyang rai lu ai. shaga yang mung, ga si langai hte langai hpe gaungwi pra pra shaga chye nna, pawt timung ga si sha shai mat wa, nsen gaw shawoi na hte maren, amani sha rai nga ai. Dai majaw ningbaw ningla kaja rai nga ai sarama kaba hpe anhte jawngma ni yawng, grai tsawra hkungga ga ai. Ngai malap n lu ai chyeju ni hta, nu yan wa hta lai, ndai anhte tsawra ai sara ma kaba gaw, "Ndung" rai nga li ai. Ya ngai ndai laika ka nga ai ten hta, shi gaw Lashiaw buga e nga nga ai. Shi mung gaida rai mat sai lam chye lu ai. Ndai sumrai hte anhte a chyeju madu sara ma kaba hpe hkungga jaw dat ai law. Sara ma kaba hkam ja nga u ga. AWh...! AWh...! Dai ginhtawng ta na shagawng shana shata jan mai ai wa! Jawng wang ting gade she tsawm ai. Zet tsang kung ai sara tai jawngnum, jawngla ni yawng mung, tinang lu ai labu palawng hta na tsawm dum dik ai hpe sha lata shaw hpun mawn sumli da, kau mi gaw tinang a htunghking buhpun palawng hte rai, dai shana jawng yu poi hta, gabu gara sa lawm shajang, tsawm di bu nga ma ai.

Dai shana gaw, shakram poi shana re ai majaw, kadai mung kadai kam ai ni, gwi ai ni yu-ngwi nsen sharat, atsam shapraw dat hkat na ahkang lu nga ai. Htunghking ka manawt ni manawt dan lu ai. Shawng ningnan daw de gaw sara sarama ni a lamang rai nga ai. Anhte tsawra ai sara ma kaba shi nan mung, sumtsaw sumra hte seng ai Ingalik mahkawn langai hpe marit maroi mahkawn shapyaw dan ai majaw, jawngma ni yawng grai na sha ra ai hte, ta lahpan she gahtet hkra, tahpawk jawm dum nna pyaw bu saga ai. Hkang amyu sha rai nga ai sara tau woi awn ai Hkang htunghking ka hpe ka manawt dan nga ma yang, lawu ga na shanchyang Myen la Maung Maung Ta gaw, ngai dung nga ai shara de sa wa nna, chyeju hte ndai laika hti ya rit nga, laika langai hpe hkungga lara lata lahkawng hte sa ya ai. Nye makau e dung ang ai shan mut ai Hkang la wa pyi, hpa ta? Ndai wa, jawnggawk e mung shukshak, ndai kaw mung shukshak nga, tsun shala kau dat hkra... Dai shana gaw, anhte hpe uphkang ai sara ma kaba hte sara, sara ma ni, jawngma ni hpe hpang jahtum hku nna, jawng nhku gawknu gata wanglu wanglang ganawn mazum, jahta kadum, myit masin chyinghka ni hpaw yan dan hkat lu na matu, shawng ningnan hti hkum maisau hkyep ni hpe kawk hta tarin bang nhtawm, langai hpang langai manaw shaw lang da shangun ma ai.

La sha ni gaw, htihkum atai ni bang da ai kawk hta manaw shaw lang da shangun ma ai. Num sha ni gaw, tinang manaw hkrup la ai htihkum kap ai dung punghkum kaw sha tinang dung ra ai. Dai majaw, ngai gaw hti hkum 62 ang nna lahta daw ngu na de dung ang ai hku re, nye a pai hkra na lahkum hti hkum 61 hte 63 ni hta gaw, Hpukhkaw Sawan ngu ai Hkang la hte tsa gun Lahpai Tang Gun dung ang ma ai. Laika hkyep sa jaw ai Maung Maung Ta gaw, yawng a shawng daw de dung ang sam ai. Shi sa jaw ai laika hpe anhte masum rau jawm hti yu ga ai. Lawu na lachyum hte Myen hku ka da nga ai. "Na a matu laksan mahkawn langai mahkawn na hkyen nga nngai. Chyeju hte atsawm sha madat ya rit yaw, na a makau e n dung ang ai majaw, grai gawng run mat ni ai." da. Laika hti ngut jang jawm mani ga, Hkang la wa Hpukhkaw Sawan gaw mani let, matsan mayan da. Tsa gun gaw, "Myen la ngu ai ni, nten ja dik ma ai ngu yang, dai yu u! Ya mung kasa pyi n dat, shi nan dingtawk sa ya gwi ai wa le...Dai wa nang hpe lagu ra gari si ai grai na sai gaw ngai na a gatsa re ngu shakawng da ai majaw, ngai hpe kaja hkungga, shana shagu lagaw shin hka du hkra ja ya, tsun ya rit, myit hkrum ya rit nga, ya sha sha aput put, jawng rai n dat yang tsun ya na ngu abawk da nna, hpalap mung grai lu lu kau ya se ai. Ha….ha.ha." da.

Hkawkhkaw Sawan mung dai wa nang hpe ra gari si ai chye nni? Bai nga sai. She chye le, ugawn jawng dat hpang e anhte lawu tsang jawng hkan, sara tai shaman hkawm ai shaloi, rau hpung mi sha rai ga ai she rai yang me, ma ni hpe tinang sharin na laika baw hte seng nna, sumla grai soi ra ga ai shaloi, sumla n chye soi ai ngai hpe shi chyu sha garum la lai wa sa. Dai kaw nna me shi n-gup hte n tsun timung, nye a matu laksan grai tsawm ai numri pan sumla langai soi da nhtawm, shingdu e, numri pan hpe ngai grai tsaw ra ai. Nang gaw numri pan zawn sari rawng ndai, nga ka da nna, jaw yu sai wa rai lu ai. Ndai ga yan ni hpe nye kraw gata e sha tsun nga nngai. Daini du hkra kadai hpe mung garai n tsun dan yu ai. Prat tup nye myit hta bang da nna, shi tsun ai hte maren, numri pan zawn sari rawng hkra shakut nngai. Ndai gaw daini du hkra shi ngai hpe shatsam kau da ai ga yan rai nga ai. "Nanhte Jinghpaw la sha ni gaw, grai rai dum ai wa re. tinang ra ai num sha hpe n-gaw n wai nsam n kam madun, atsam mung n kam shapraw, tinang tsawra ai jan hpe sumtsaw ga tsun na mi kasa naw lata ra a ni? Yu! Masha amyu ni gaw, dai zawn she re gaw." Ngu tsa gun hpe tsun dat se ai. "Nanhte Jinghpaw num sha ni wa mung hkat n-ga ngu ai wa she, aten n lu mat sai."

Yu-ngwi pinra de Hkang htunghking ka manawt ngut mat masai. Lamang jum ai sara ma bai ndau dat ai gaw, "Ya kalang mi bai, sara Maung Maung Ta kaw nna, seng ang ai sara ma langai a matu, laksan mahkawn shapoi dat ai gaw, "Shagawng shana" da. Anhte n seng ang ai ni mung, jawm madat hkam sha lawm yu ga le...I ? Ta hpawk dum... ! " Lamang jum ai sara ma tsun shana ngut ai hte jawngma ni yawng marawn, jahtau ai ni jahtau, lahpyaw hpyawt ai ni hpyawt jawng wa masai. Loi li masam maram la lu ai ni gaw, ngai hpe gayin yu, tam asoi yu, shada ahtawk madun hkat rai, nye a shawng e n zim n zam, galim galam rai, mani ahkyik nga ma ai. Nye a shingdu de na manang ni mung, nye a mying gang nna, marawn dat ai pyi lawm nga ma ai. Dai sha n-ga, ngai hpe maisau nbungli ni hte yawn bun, shapyen bun rai lawm ma ai. Gai! Gai! Gai! she mada yu mu! Hpawtni hpawtdin shawng lam de sa nna, sara ma tai hkawm sana ni wa re da, ning rai wa ase si ma ai le ngu, nye a myit hta shatan mayu wa sai raitim, daina gaw sara tai jawng lung nga ai laning mi tup hta, ritkawp tara shaja ni law law hpe hkan shadik shatup tawt lai lu sai shana, awng padang lu sai shana, uphkang ai sara ma kaba hte sara, sara ma ni mung, shaning tup gun pai da ai kandang shayu kau lu nna, atsang awang, asan awan nga mat ai shana, gawknu gata kaw sha gade mi a yang a, jahtau yang jahtau, garu yang garu, pyaw la shangun ai hpang jahtum shana re majaw, shada n mai pawt hkat ai hku rai nga ai.

Raitim, ngai gaw manang ni dai zawn nau shala jang, gaya pawt pawt mayu wa ai hte, myiman ting kang hkyeng mat li ai. Nye a myit hta mung, "Lasa manya shachyang, hkat hkat san nna, ngai hpe gaya jahkrum ai." Ngu, Maung Maung Ta hpe lagu matsa da we ai. Shi mahkawn hkawn an taw nga yang, manang ni yawng sim sai. Ngai baw gum nna madat nga yang, tsa gun a makau na lahkum hti hkum 64 hta e dung ai manang jan gaw, ngai hpe chyan mahti let, "Ning jan, rawt mada yu u." Nga tsun u yang, tsa gun mung, "Um le... Mai Seng, n gaya ra ai gaw e, atsawm sha yu nna madat ya u le." da. Hkang la wa mung, Myen ga hku, "Atsawm madat ya u le... Anhte yawng lu ai ahkaw ahkang she rai yang, pyaw pyaw rai ya ga i." da. Ngai rawt mada dat yu yang, shi ngai hpe gwi gwi mada nna she mahkawn bu nga a hka! "Tsaw hte hkrum ai shana, shagawng shana rai. Tsawm shata jan mai dik ai. Galoi n malap mai sai. Tsaw hte tsan gang ai ten ni hta, shata jan e, htoi san shata jan e, nye tsaw ganang nga ai hpe tsun shana ya nga rit yaw. Shana shagu nye matu, shagawng shana chyu byin shangun mayu." Nga lachyum rawng ai Myen mahkawn hpe shi a yu-ngwi nsen atsam htum hkra shapraw nna, mahkawn dan si bu nga ai.

AWh! Ngai lama, Myen num rai yang gaw, byawng nang mat na ni ai yaw, Ngai mung shi hpe yu let, shi a yu-ngwi nsen hte mahkawn ga si ni hta nawng nang mat wa ni ai. "Hpawng.. hpawng... hpawng... shwi...shwi!" Manang ni ndai zawn, ta hpawk bai dum, lahpyaw bai hpyawt garu shajang rai jang she, ngai, nye a myit madung bai rawng wa ni ai. Ngai, Myen la langai mahkawn ai Myen mahkawn hpe Myen num langai hku nna sha madat hkam sha ya nngai! Nye myit madung gaw, ngai hpe tsawra ai nu yan wa, dum nta masha, gu yan moi hte Wunpawng nsen sha rai nga li ai. Dai jawng yu poi hpang shani lani mi sha, anhte rai hkyen, hkring sa la na aten lu nna, hpang shani gaw, anhte jawng ting tau lajang da ai hkarang leng hte lawu Myen mung, panglai makau de yu wa ra ga ai. Dai ten na Myen mung ting a hpaji dap up kaba gaw, Dr.Nyi Nyi ngu ai wa re. Shi a lak htak hta, Myen mungdan ting laika n chye hti n chye ka ai masha langai pyi n nga hkra ngu ai masing gran da ma ai. Dai majaw anhte Jinghpaw mungdan na sara tai jawng lung ngut sai ni gaw, lawu ga de yu, lawu Myen mung na ni gaw lahta de lung rai, ginhtawng jawng dat shata mi tup, gahtawng ningchyawng, shingjut shara shagu, shara jahkrat da ya ai de du hkra sa nna, laika n chye ai nam gahtawng na yi sun hkauna galaw sha ai mare masha ni hpe, chye 3 ngu ai masing, Chye hti, chye ka, chye sawnhpan na madang du hkra, sharin ya hkawm ga ai.

Ang sha-a, Maung Maung Ta hte anhte rau sha bai ang saga ai. Tinang laika sa sharin ra ai shara kaga ga rai timung, rau gahkawng sha ang ai majaw, shani shagu amu hkat nga ga ai. Ndai lang gaw, Maung Maung Ta ngai hpe makoi magap n nga, asan sha mahtai hpyi atet bu ra ai. "N mai byin ai, ngai gaji kaw nna, mahtan da ai lu chyalu re. Ya ndai shata mi hpring nna, anhte tinang nta buga de bai du wa ai hte hkungran na sha rai sai." Ngu da nngai. Shi gaw, "Gaji kaw na mahtan da ai nga jang gaw, nan tsawra hkat ai n re i? Kanu kawa jaw sha ai she re i?" da. Ngai hpa mung n chye tsun nna atsin ngu nga yang, "Dai wa nang hpe tsawra ai ngu i tsun ga a ni?" Bai ngu ni ai. Ngai n chye htai sai. Kaja wa nga yang, gu Ring ngai hpe galoi mung tsawra ai lam ga hkaw mi mung n tsun yu nga ai. Raitim, ngai gaw, naw gaji ai kaw na ngai kaba jang, gu Ring kaw wa ra ai ngu chye da ai majaw, gu Ring hpe tsawra chyalu rai sam ai. 1972 ning a yinam ten hta, dingda nga yang sha, ngai kaw Jinghpaw mungdaw hpaji dap na shaga laika du ra ai. Myitkyina, Mali hka wawra hkran na gahtawng langai mi de kaga manang marai 4 hte arau ang ni ai. Anhte hte gahtawng langai din ai Sam gahtawng kaw Maung Maung Ta ang ai shiga mung na saga ai.

Tak da ai hte maren, Maung Maung Ta bat shagu anhte hpang de sa du chyai ra ai. Ngai garai n hkungran byin ai hpe chye jang, "Myit naw mada nga nngai." Nga naw tsun bu nga ai. "Nang anhte hpang de nau hkum dinghtan, na a matu shim ra nga ai." Ngu nna, ngai asan sha tsun shadum sai. Kaja wa dai ten hta gaw, anhte Jinghpaw mung hta, mung masa lam ningsin chyip rai nga ai ten re majaw, shi zawn re ai Myen la langai a matu, shim lam n nga ai gaw teng sha rai nga ai. "Ngai nanhte hpang sa dinghtan ai a majaw, shim lam n lu nna nam de woi la hkrum mat wa timung, hpa n tsang ra ai. Ngai kanu kawa n bau ra ni ai. Hkrai shingtai nga yang, shingtai rai nngai." da. "Nang gahpu ganau n lu i taw? Na mare buga hpe nang n marit i?" Ngu yang, "Gana langai sha lu ai, shi a dinghku hte shi pyaw taw sai. Nye a daidaw buga hpe, nang daram ngai n marit ai." da. Shi ngai hte seng nna, dai zawn baw ja dik nu ai. "Ngai hpe myit hkum dun nga sa. Ya nang nga ai Sam gahtawng na, Sam mahkawn myit su su re ai grai nga na re. Hkauna kaba lu re ai nta kaw da-ma shang lu hkra she gyam la u. Shaloi, nang prat tup amu sha nga lu sai." Ngu hpaji mung jaw se ai. Gade n na yang, Maung Maung Ta nam de woi la hkrum mat wa sai shiga hpe na lu saga ai.

Anhte nga ai gahtawng na shi hpe n kam yu ai masha ni n teng n man ai sakse hkam kau ai majaw re lam chye lu ga ai. Kalang mi shi kaw na laika langai du wa ai. "Ngai apyaw sha bum ga e jawng sara galaw nga ngai. Nanhte manang ni hpe grai marit ai. Shagawng shana du shagu, htoi san shata hpe yu dat dat rai u yaw. Anhte sara tai jawng yu poi shana, ngai na a matu hkawn ai mahkawn hpe shagawng shana shagu hkawn nga nngai. N si mat dingsa bai hkrum na hpe myit mada ai." da. Dai jawng dat kaba e, ngai gu Ring hte hkungran mat ni ai. Jawng bai hpaw ai hpang, yinam hta, Maung Maung Ta a yu-ngwi nsen hpe na shingran nna, masin gahpra ai shagawng shana ni law la sai. Tsun ga nga yang, nye a dinghku gaw, ngwi pyaw awng dang ai Hkristan dinghku n rai li ai. Shabrang prat e kam ai gu Ring, ngai hpe mung, ganam makyin re ngu n agam, hpa zawn n nawn, tsawra hkungga ai ngu htung n nga, nye a dinghku prat gaw, ngai hpe tsawra ai gu yan moi a majaw sha, myit hpe sharai awai la la rai nga nga ai hku she rai ni ai. Manga ning ngu na hta, ma 3 lu ai hpang, nshung ta a lahpawt mi, gu Ring sinda chyat ana hte akajawng sha n nga mat wa sai. Gu yan moi pyi garai n si yang, shi shawng si kau da sai. Gade n na yang, kasha shingtai a yawn hkyen myit hte gu yan moi mung, ashawng ahpang rai, hkan nang mat wa masai.

Mabyin ndai gaw, shaning 45 ning jan na mat sai. Rai timung, bai myit dum sumru dat yu yang, nye a matu hpa garai n na ai chyu nawn nga nngai. Um!...na gaw na sai law, nye a kasha Ma Gam pyi asak 38 ning she hpring wa magang sai. Ma Naw mung she nga yang gaw, asak 36 ning rai na sai. Shadoi jan pyi 34 ning she hpring sai gaw! Nye a prat hta byin lai mat wa sai mabyin ma kra a ntsa, aloi sha mara raw ya lu ai lam ni nga ai rai timung, mabyin dai ni hpe aloi sha malap lu na yak la nga li ai. Galoi mung malap lu na n rai sam sai. Grau nna ngai hpe si ten du hkra tsawra mat wa ai Maung Maung Ta hte gu yan moi hpe malap n lu ai. Grau nna shagawng shana du shagu, moi Maung Maung Ta mahkawn dan ai mahkawn a ga si ni hte shi a yu- ngwi nsen hpe malap n lu ai. Dai hte maren, ru be, ru bam, tsa ya, ka-ni ya ni hpe mu shagu hte masha ni a dinghku n pyaw ai hpe mu shagu, annu ni a kawa gu Ring hpe dum ai. Annu ni chyawm me gaw, ru yak jamjau law law hpe tawt lai nna, teng man tsawra ai myit hpe hta-ni hta- na jaw ya lu ai a chyeju shingnip npu e ngwi pyaw let, asak hkrung hkawm sa nga ga ai rai.