SUMTSAW SHINGKRA

SUMTSAW SHINGKRA

Shawnghtawk Tsing Pan

Tut myit dum nga ai: Ling hpe Brang ahkang hpyi laika ka dat ai, Brang a kanau Tu ka-ni hpraw hte maning n nga mat sai, shi a kasha masum hte ngainam yannu ni hpe, nu wa mayu dama lahkawng maga, Brang hpe yu maka na matu lit ap ma ai, ndai ginhtawng e bungli shangut na nga ma ai. Brang mung Ling chye ai hte maren, anhte a htunghking hte lit nga taw ai re majaw, nchye ningdang mat sai. Dai majaw, prat tup na matu tawn da ai an a ga sadi hpe naw raw dat kau ya rit ngu, hpyi nem lajin dat ai, gatsan ga na tsawra Abu mung Brang a ga sadi hpe chye na raw dat ya na re ngu kam ai. Ling e, Brang a prat hte gam maka hpe chye na ya rit ngu, myit npyaw let, tut malap n lu ai Brang. 1991 ning kala ta 11 ya Manmaw Hkang bum "Asuya garum ningtum dap" kaw sara ma kaba magam lit gun hpai nga ai shayi kaba Nhkum Kaw Ling gaw, nmyit mada ai sha, Jinghpaw mungdaw Manmaw mare asuya lahta tsang jawng sara, sara Maran Brang Shawng kaw na, laika ndai hpe lu la ai raitim, shi kaga mi nmau ai hku rai lu ai. Abrang a kanau Tu n nga mat ai shiga mung shi na chyalu rai nga ai. Anhte myu ni a htunghking nga ai hte maren, lani mi Abrang a lit ang wa na hpe mung chye da chyalu rai nga ai, hpa majaw nga yang, shannau ni hta na ya du hkra shabrang brang taw nga ai gaw Abrang sha rai nga sai n rai i. Kaga mi n mau n kajawng ai ngu tim, dai shana yup-ra shang yang, sara ma Kaw Ling dai laika a majaw, Abu hte shanhte masum a mabyin ai hpe marit maroi shingran pra pra bai nhtang myit dum nga nu ai.

Abrang yan Abu gaw, Manje ninghtawn nam gahtawng mare langai kaw rau htingbu sha rai ma ai, shingrai shan gaw chyangai kaw nna rau nga kaba wa ai ma manang mung rai nga ma ai. Gahtawng jawng mung arau sha lung hpang wa ma ai, tsang mali shaning e gaw, bum ga de na Kaw Ling yannu htawt yu hkrat wanna, Abu ni a nta kaw wa nga ma ai. Kaw Ling a kanu gaw Abu a kawa a gajan majing rai nga ai, Kaw Ling a kawa n nga mat ai majaw, mayu ga de yu wa mat ai ku rai nga ma ai. Shingrai nna Abrang, Abu hte Aling ni gaw rau sha ganawn mazum let nga kaba wa ma ai. Laika tsang ni mung arau sha lung wa shajang ma ai. Aling ya du kra shingran raw naw mu nga lu ai. Shi a kaning rai nga ai Abu gaw, hpa sha galaw timung, lanyan ja la ai, hkrit ja ai, kajawng ja ai, hkrap ja ai, ma chyangai tai ja ai, shi a arawn sha hkan ya ra ai, lam shagu hta lanyan ja ai majaw, shara shagu hpang hkrat ja ai hta, aten ahkying hpe chye hkungga ai Abu pyi, hkan hpang hkrat lawm ra ra rai u ai, dai lam ni pe Aling galoi mung adum nga ai. Gahpu kanau kaga n lu ai Abu gaw, Abrang hpe mung grai she tsawra masin machyi chye u ai, sha hpa lama ma lu shagu, Brang a matu shawng garan da, shing n rai makoi gun da nhtawm, Abrang hte jawng lam e jawm sha rai chye nga ai. Abu hpe kanu yan kawa e kasha n chye lu ai majaw, Sam kasha pyi bau ai re mung nga ma ai.

Ma hpyi rai nna kun? Abu hpe kanu yan kawa tsawra la dik ma ai hte nachying awn da ma ai, Abu mung kanu yan kawa tsawra kra grai chye nga, chye tsun, chye shaga mani makrai rai, ma chyangai tai sha dik u ai. Gahtawng na tsang mali awng ma ai hpang, shanhte mali Manmaw mare asuya lahta tsang jawng de bai matut lung ma ai. Abrang gaw asuya bawda e nga nna lung, Abu gaw Shingnyip lawk, gatsa ni a nta kaw nga, Aling gaw Alen kawng jinghku ni a nta kaw nga rai nna lung ma ai. Shingrai shanhtemasun jawng kaw sha hkrum mazum mat masai. Shata mi hta lahkawng lang gahtawng de wa chye ma ai, mawdaw n nga ai ten hta rai jang, laban hpang manga ya shani gaang kaw na ahkang hpyi la nhtawm, shat makai gun rai, lagaw lam hkawm wa, lam gaang rai nga ai Man-yawt gahtawng du jang, Namje hka mahkrai npu e shat makai jawm hpyan sha, lam hkawm let mahkawn jawm sumra la, laban kru ya shani gaw yi de sa, laban shani nawku jawng rau lawm la, ramma shakut sharang hpawng kaw, lam e jawm shakyang wa ai mahkawn ni hkawn rai ma ai shaloi, Abu gaw shi a laklai pyaw ngawn ai yu tai nsen hte shi hkrai laksan mahkawn langai bai gahtap mahkawn hkawn arai nga u ai. Ya du hkra shi a ngwi pyaw la ai yungwi nsen ni Abrang yan Aling a na hta naw arawng nga malu ai.

Langai ya jahpawt shat mai shat maw ni gun, mawdaw jawn nna jawng dep hkra Manmaw de bai sa wa rai ma ai. Dai ten hta, Manmaw hte deng 15 tsan ai shanhte a gahtawng kaw na mawdaw shabrai gaw marai mi lap 2 sha naw rai nga ai. Ya gaw mau hpa wa shakap shai she rai mat sai. Tsang matsat htai da ai ginhtawng jawng dat ten hta gaw, shanhte masum shata mi tup nta n wa ai sha, Manmaw sasana jawng wang e madum sumpyi yungwi hpaji sharin hkam la nga ma ai. Shaloi Abrang grai mying gumhkawng bang wa u ai, jawngma nnan hpung ni a tsawm shayi shadang lata ai shaloi, Abrang tsawm shadang lata la hkrum ai majaw, jawngnum ni she jawm gumbawm wa manu ai hta n-ga, jawngnum ni a n-gup shagu hta "Abrang" chyu noi mat ma lu ai hpe, Abu n ra sharawng n kabu lawm rai, nsu nnawn byin mat ai hte Abu gaw Abrang hpe bat mi daram ga n shaga ai sha nga dan mat u ai. Abu dai zawn n shaga ai ten hta, Abrang n chye nga mat ai zawn Aling mung shan a lapran e grai nga yak kau lai wa nu ai. Dai mahkawn yungwi sharin hpawng ngut ai hpang, shata praw langai ya shani, shanhte masum mawdaw shabrai n law ai majaw, lagaw lam hkawm nna nta de bai wa ma ai, lam e Abu gaw, Abrang hpe ga hkaw mi hkrang hkrang tsun dat u ai: "Abrang, Abu yan Aling kaw na marai langai ngai hta lai, kadai hpe mung sumtsaw n galaw, n tawn, n mazum lu na." da. Shaloi, Abrang mani let : "Abu yan Aling lahkawng yan hpe nga jang gaw taw?" Ngu tsun shala dat ai.

Raitim Abu gaw gachyi pyi n mani ai sha: "An lahkawng yan hpe rau sha sumtsaw da na nga yang grau she gaja law." Ngu, gaja wa nan tsun shateng ai hku she gahtap tsun dan u ai. "Taw ! Anhte hpaji hkum masha kaba tai nna, gaja wa la hkat wa na shani gaw kaning rai na rai? Marai lahkawng hpe la ngu yang mai na da i ?" Ngu, Abrang bai san dat ai shaloi, Abu gaw: "Dai shaloi gaw Abrang na a zai ladat hte she lata la law." da. Abu dai zawn tsun ai shani, lam makau hkan tu nga ai maga hpun na maga pu ni hkyeng tsawm bu nga ma ai hpe mung Aling naw myit dum shingran mu nga ai. Gaja wa dai shani kaw na, shanhte masum a myit masin shingwang ni, ndum shami sumtsaw madang de du magang mat wa masai. Shawng de na hta grau ndi nhka rai, kade sa tim rau, dung tim rau, sha tim rau, Abrang mung la kasha manang ni hte pyi n chye ganawn mat hkra, shanhte masum chyu sha ganawn, shada nmu nga lu, marai masum n gum yang n chye nga ai hkrai, makyit sumri ni gaw lani hte lani jat she jat kaba ngangkang mat wa masai. Masha ni mung shanhte masum hpe tsun hpu shajang nga ma ai. Abrang hpe : "He ! chyahkraw." da. "Kadai hte mahtang sumtsaw rai ta?" da. Manang la ni gaw: "He ! Abrang, lahkawng hkawng gaw hkum hte maga, hkum lawhpa law !" da.

Kadai hpa mi nga nga, Abrang kadai hpe mung mani sum sha di dan ai. Ga law mung n galaw hkawm ai, shanhte masum gaw kadai hpa mi nga nga, galoi mung maren sha, rau hkawm, rau sa, nta ga du wa tim rau yi sa yi wa, Namyu hka rau shin, hka rau hpungyawt, rau sha shat mai tam, nga hkwi hkawm, pyaw dik lai wa sai ten ni hpe Aling n malap ai. Shanhte masum dai zawn sha, maren mara kade sha tsawra hkat ai nga laklai ai lam nga wa ai hpe dum u ai. Abu yan Aling hpe myit dum sumru dat shagu, Aling a myiman hpe shawng mu dat dat rai nga ai, galang sha n rai, lahkawng lang sha n rai, shawng nnan myiman mu dat dat re gaw, Aling a hpraw nsam ni hkrai sha arai nga u ai. Dai hpang she shi a nta, ma chyangai tai ja la ai, ma myiman nsam hte Abu a myiman hpe bai mu chye nga ai. Raitim, Abu a ntsa na Abrang a sindun sumri mung kaba la nga ai. Ma chyangai manang n rai? Aling a ntsa jan nna tsawra ai lam hpe Abu tak chye kau jang yawn si na hpe Abrang myit tsang la ai. Dai majaw, Myen laika hta sharin hkrup ai madu jan lahkawng lu ai, magwi hkawhkam a marit maroi maumwi hpe pyi sa myit dum kau dat dat rai nga u ai.

Shingrai, shi gaw Abu yan Aling a ntsa, dai magwi hkawhkam zawn myiman n lata hkrup u ga, shi a tsawra myit hpe rap shara nna tsawra lu hkra, sadi let amaja nga u ai. Gaja wa la hkat ai ten du jang she, Abu tsun ai hte maren, zai ladat shaw nna, Aling hpe shaang la na ngu, lagu myit makun da nga nu ai. Hpa majaw, Aling a ntsa e shi a tsawra myit ni, dai zawn grau jan a ni? Shi atsawm sha myit yu ai. Aling hte shi gaw myit jasat sha n-ga, lu sha du hkra bung ai, Aling gaw shanhte masum hta na grau gasang galang zet latsau re ai, laika mung grau ram ai, masha hpe hpaji jaw lu ai atsam ni, woi awn ningshawng lu ai atsam ni, manghkang hparan lu ai atsam ni hte mung hpring tsup nga ai. Shanhte masum kaw na Aling gaw, ninghaw ngu na rai nga malu ai. Abu hte Abrang gaw hpa lam hta mung nau n bung hkat ai, dai hta n-ga, chyangai kaw na rau sha nga kaba wa ai re majaw, kanau majing zawn nawn ai myit sha arawng nga u ai. Sumtsaw hku myit yu n hkawn hkraw nga lu ai. Bai, Sam kasha hpyi bau la ai ma hpyi re ngu chye da ai majaw mung rai sam ai. Aling a ntsa e gaw lama mi pyi tsun shara n nga, lam shagu hta shadang hpring dem myit du dum nga lu ai. Lani hte lani Aling mung Abrang shi a ntsa hta tsawra myit grau kaba wa ai ni hpe chye na maram wa u ai.

Shingrai, langai hte langai chye na ya hkat ai a majaw, shan lahkawng a tsawra myit gaw, Abu n mu ai hku grau grau kaba jat wa masai. 1970 ning hta e shanhte masum, tsang shi hpe apyaw sha arau awng la shajang ma ai. Abrang gaw kanau ni law ai majaw, jawng n matut lung ai sha, Mandale de sara tai jawng lung sa mat nu ai. Abu yan Aling gaw Myitkyina kawlik jawng matut lung ma ai. Abu yan Aling dakkasu awng ai shaloi, Abrang sara tai ai lahkawng ning jan pyi rai nga sai re. Dai shaning Abrang hpe nta na ni dinghku de na shadut ma ai hte maren, Abrang mung num nnan kaga hkum tam mu, Ling hte Bu yan hta na langai ngai rai na re ngu ndau da nu ai. Abrang gaw shing ngu ndau da ai hte maren, shi grau myit hkawn ai Aling hte ang hkra shaang la na zai ladat ni hpe mung myit sawn da chyalu rai nu ai. Dai ten hta Aling yan Abu gaw, Manmaw kaw rai nga ma ai. Aling gaw Alen kawng e, Abu gaw Shingnip lawk e rai nga ma ai. Abrang gaw shi bungli ang ai Loi je de na yu wa na rai u ai, shi Aling yan Abu hpe lawu na hte maren shawng tau laika ka shana dat sai rai. Tsawra ai Bu yan Ling: Ndai ginhtawng e, nta na ni numla ga ga nga ma ai. Ngai mung yawng chye ai hte maren, Bu yan Ling hta na langai ngai rai na re ngu nta na ni hpe ndau da ni ai.

Dai majaw, ngai shata praw langai ya shani yu wa na, hkying 11:00 e mawdaw daru kaw du na re. Ngai hpe tau nga marit. Shawng nnan ngai hte hkrum ai jan gaw, ngai a maka rum ai jan rai na re yaw, ngam ai jan hpe gaw kade tsawra tim kaning n chye di na sai. Shata praw langai ya shani hta Brang lata la ai mung, nan yan myit dum chye na myit dai ngu kam ai, anhte masum a sumtsaw hpang ai nhtoi le i. Tau nga myit yaw... Bu yan Ling a tsawra ai. Brang Ling myit yu ai, gaja wa la hkat sana nga yang masin gahpra la ai. Brang hpe shi mung grai tsawra sin dun mat sai re. Ngai pyi ndai daram tsawra yang, changai manang Abu gaw kade she tsawra na? Gaja wa Bu, Brang hpe kade daram tsawra ai mung Ling chye dik sai rai nga ai. Brang, ling hte ang hkra ndai hku zai ladat shaw ai hpe mung Ling chye na ya da nu ai. Ling chye na myit dum ai zawn, Bu n myit dum u ga, Ling kyu lagu hpyi nga ai. Dai shana Bu mung Ling zawn myit gahpra si nga ai dawng ngu, myit dum ai Bu hpe tsawra ai Ling lama mi dawdan kau dat sai.

Brang hte shi shai mat nna, Bu hte she ang mat hkra Bu hpe aten jaw kau na, shing nrai, ayan lanyan ja la ai Bu shawoi na zawn lanyan taw nga yang, Brang tau shana da ai hte maren, Bu matsan mayan rai ngam taw mat na n yu lu ai, shi gaw lam shagu hta hkan jan lu ai, Bu gaw hpa lam hta mung n hkan jan lu ai, hpa mung shi hpe shawng numshan dat na she shi ra sharawng ai. Ndai hkrum zup poi gaw shanhte masum a matut sa wa na shawng lam a matu ahkyak dik ai poi re majaw, aprat labau hte seng nga sai, tsawra ai Bu myit pyaw jang Ling mung myit pyaw na re ngu, Ling myitkraw asan hte sha, nhtoi htoi hkra yup pyaw mat nu ai. Hpang shani, ALing gaw shana e dawdan da ai hte maren, manit 15 hpang jahkrat la nna, Alen kawng kaw na mawdaw daru de pru sa wa sai. Gaja wa myit mada yaw shada da ai hte maren, Bu hpe grai kabu ai myiman nsam hte Brang a makau e jawng rau gup nna, tsap nga ai hpe sa mu nu ai. Ling dawdan da chyalu raitim, hkring mi na lapran myit masin ni gan hpawm gahpra kau nu ai. Brang a myiman hpe mada dat yu yang mung, lama ni ra ai zawn, myisha ni n gabrim tsawm ai hta n-ga, nywi nyip taw nga u ai. Ling n mu masu, n chye masu nna, shan hpe: "Grai arawng la shagrau nngai." Ngu aja wa shakram la nhtawm, hpalap seng de woi awn sa wa sai. "Grai tsawra ai Brang yan Bu, nan hpe shagrau shaa ai hku nna, Ling hpalap daw made ga." Aling kaw nna hpalap gawm sharawt let tsawra hkungga madin jaw dat sai. Shingrai, hpalap jawm lu let jahta nga ma yang, Bu gaw: "Grai ba ai, sinda grai machyi ai." Nga, sinda masawp let ba galap bang wa sai. Shaloi Brang yan Ling nji n-gu rai, hpalap seng hte ni dik ai tsi gawk de woi sa wa manu ai.

Tsi gawk du yang, Bu a myiman nsam ni galai shai nga wa sai. Shi grai ba let sa lawt lawt taw nga ai. Tsi du wa jep lajang yu yang, tsang ra ai, salum ana re. Tsirung kaba de she woi sa manu, nga ai majaw shaloi jang tsirung kaba de bai woi sa mat wa sai. Tsirung kaba du yang, ga n hkrum mat sai, tsi du ni, tsi sara, tsi sara ma ni nji n-gu atsang arang hkap lajang ma timung, shana de hkying mali e Bu nsa n rawng mat sai. Tsi du wa tsun ai: "Shi salum ana lu ai, daini shi a salum aja awa adawt hkra ai baw nadu ai manghkang shing nrai, shi ga lama ma na kajawng hkrup sam nga ai, nau yawn, nau kabu rai yang mung dai hku byin chye ai ana lu da u ai." Nga ai, tsi du wa a ga hpe Brang yan Ling hta lai nna kadai chye na na rai? Abu a ntsa tawn da ai Aling a sanseng ai tsaw ra myit ni gaw, Bu hpe dingsang sat kau ai she rai mat sai. Myu mi hku myit yu ga nga yang, Brang hte Ling myit hkrum nna, Bu hpe jawm zing ri sat kau ai she ang mat sahka i, Ling yan Brang nachying yawn mat sai. Shan lahkawng Bu a lup kaw ga sadi langai jaw da ma ai. Shanhte masum a ga sadi hte maren, Bu lama n si mat ai rai yang, shi gaw Brang a num ningnan majing rai na sai. Ling gaw Brang yan Bu a tsawra dik ai manang jan, shing nrai, numnawn tai chyalu rai nga ai.

"An a majaw, Bu si mat sai re majaw, an mung prat tup n mai la hkat sai. Num n wa, num n la dinghku n de rai nga mat saga i." Ngu myit hkrum la nhtawm, Bu a lup e: "Bu e, Brang yan Ling a mara raw dat ya rit, nang hpe tsawra nja ai an, na a myiman tau let, prat tup ganawn manang zawn sha nga mat sana ga ai. Nang n nga mat tim prat tup na ntsa sadi dung let nga na ga ai. Nang nlawm mat ai an a ngam nga ai prat ladaw ni mung, ra ra nga shawoi na zawn gaw npyaw na saga ai yaw." Ling a shingran hta ya du hkra mu nga ai Manmaw mare, hkristan lupwa na lup sumpum langai mi a wudang shadaw hta, lawu na hte maren ka da nga ai Shayi Maji Hkawn Bu, sak 24 ning. 1974 ning shala ta praw 1 ya, yesu woi la sai. Yup-ra ntsa moi byin lai mat wa sai lam ni hpe, bai nhtang sumru taw nga ai sara ma Kaw Ling a myiprwi ni yan hkrat bun nna, shi a bunghkum chyen mi ting madi nyap mat salu ai. Hkrap hkru mat sai majaw, yup-ra na rawt dung nhtawm, sara maran Brang Shawng hpang de laika langai ka htang na hkyem nu ai.

Tut myit dum let Brang: Brang e Ling mung Wunpawng htunghking hpe chye na hkap la ya nngai, dai majaw, Brang hpyi nem dat ai hte maren, ga sadi raw dat ya sai yaw. Abu mung mara raw ya u ga kyu hpyi dat ya ni ai. Brang a kanau myit nsu nna, kasha yannu ni jamjau hkrum ai hpe myit yu let, Brang gaw grai ngwipyaw awngdang ai dinghku woi de u lu yaw, dai zawn ka-ni hpraw hte si kau da hkrum ai Wunpawng gaida dinghku ni kade pyi she nga nga dawng i le... Maroi nni hpa rai nga ai. Ling gaw, ndai hku sha rai sai yaw, Brang, Bu hpe myit dum dat shagu tanang hkum hpe mara n raw ya lu ai majaw, kadai hpa nga tim, dinghku de na gaw n sumru dam mat sai le... Brang dinghku ngwipyaw u ga, Ling prat tup kyu hpyi ya nga na yaw. Tsawra ai manang jan Ling 18 ning ting sumtsaw shingkra tai lai wa sai sara Brang Shawng a hkungran poi, 1992 ning shala ta praw 1 shani re shiga hpe sara ma Kaw Ling lu da sai hte maren, dai shani shi shingran mu dat ai gaw, gahtawng na maga hpun ni hta maga pu ni moi na zawn sha, pu hkyeng tsawm taw nga ma dawng ! "Hkum ! AWh ... Brang e ..."