DU KABA LAHPAI NAW SENG A LABAU (DAW-1-4)

NUMHTET

Du Kaba Lahpai Naw Seng a labau kadun ndai gaw shi hte rau majan gasat wa ai hpu nau Zinghang Tang ka tawn ai hpe aten galu hta Wunpawng sha ni mazing sumhting nna rawt jat mat wa lu na matu yaw shada let, Bangkok du Wunpawng sha ni hpaw shabawn tawn ai Wunzup Rawt Jat Hpung kaw nna laika si nkau jahtuk sharai let matut dip shapraw dat ga ai re.

Masha baw sang langai grin nga let sari sadang nga nna manu rawng ai amyu langai byin tai wa In na matu hte, dai amyu a teng man ai maumwi mausa ni hpe masat dingsat hku nna ka shalat shagrin mat wa lu na matu ahkyak kaba rai nga ai. Dai zawn rai ka tawn ai tinang amyu a maumwi mausa hpe hkaja la lu ai majaw, dai amyu gaw prat hte prat rawt jat wa hkra shakut mayu ai myit hpe shalat ya nga ai hte maren, ta tut kaw mung rawt jat wa ai lam lu la nga ma ai.

Rawt jat nga sai mungdan ni hpe maram yu dat yang, mungdan up hkang ai ningbaw ningla ni hte myit su salang mung masha ni gaw, mungdan kata na up hkang lit ni jahkrat mat wa ai hta, atsam rawng ai ramma ni hpe manu shadan let shanhte a atsam hte htap htuk ai shara ni hta aten dep mahkrum madup kaba wa hkra shading sharai asung jashawn mat wa ma ai. Dai zawn rai, ahkyak ai shara shagu hkan e atsam marai rawng nna myit rawt jat nga ai ni hpe jahtuk tawn mat wa ma ai majaw aten galu hta shanhte a mungdan gaw dingyang rawt jat wa ai hpe mu lu nga ga ai.

Du Kaba Lahpai Naw Seng gaw Wunpawng amyu sha ni hta shawng nnan myi hpaw let tinang a amyu ni lu ging ai ahkaw ahkang lu wa na matu, U Nu asuya hpe ninghkap rawt malan ai hta laklai ai atsam marai hte woi ningbaw gasat mat wa sai. Rai yang, tsaw htum ai shi a atsam marai hpe grup yin kaw nna mu ya let gara madang hku asung jashawn mat wa sai hpe myit sumru dinglik yu lu na matu yaw shada let hpu nau Zinghang Tang hpe manu tawn chyeju dum ai masat dingsat hku nna shi a atsam hte yaw shada ai lam hpe Wunzup Rawt Jat Hpung hku nna matut shadan shaleng dat ga ai rai.

Salang Myitung Zaidan HPUNG NINGBAW Salang Pausa Brang Rip AMU MADU
Nhtoi: 29 November 2002

NINGPAWT NINGHPANG LABAU

Lahpai Naw Seng gaw 1920 ning hta Lashio Ginwang, Loi Kang kahtawng kaw shangai wa ai. Kawa Lahpai Naw gaw magrau grang ai jau gawng kaba langai hku nna mying gumhkawng lai wa sai. Naw Seng mung asak 7-8 ning hkan nna shi a kawa hpang e hkan nang let nam na ashu ashan ni hpe gap shaman wa ai majaw asak naw kaji ai aten kaw nna sinat gap grai ding ai ma langai byin tai wa sai.

1935 ning, asak 15 hta Lashio kaw hpaw ai UMP dap kaw hpyen sa shang ai. Dai hpyen dap kaw hpyen hpaji sa sharin la lu ai hta n-ga, shi gaw rawt jat mayu ai hte shakut shaja ai myit atsam rawng ai majaw, Jinghpaw laika hte English laika ni hpe mung sharin la lu sai. Shi gaw hkum shingyan kadun dawk rai nna zet tsang marai rawng ai hta n-ga, seng ang ai makan bungli ni hpe tawk hprut daw dan let gwi gwi galaw chye ai wa re. Ntsa de na matsun ai hpe shalat la ai myit atsam marai hte awngdang hkra galaw chye ai majaw shi a ntsa na du ni gaw shi galaw shadik shatup sa wa ai bungli ni hta, grau nna hpyen hpung ni hpe majan woi awn gasat ai lam hta kam hpa myit dik ya nga ma ai.

Shi gaw dinghku lahkawng lang shang ai kaw na, shawng nnan na dinghku jan gaw, nambat 2 mungkan majan ten hta Sumpra Bum kaw makoi shingbyi nga ai shaloi, Pinsa kahtawng na Nai Roi ngu ai shayi sha hte dinghku shang wu ai. Shadang sha 2 hte shayi sha langai mayat la lu ma ai. Dai hpang Kutkai ginwang Bang Jung kahtawng na Nding Roi, (hpyen num) hte dinghku bai shang ai hta na, shadang sha 2 hte shayi sha 3 hpe bai mayat la lu ma ai. Kasha ni marai 8 rai nna yawng gaw, kaba wa ai shaloi shanhte a kawa zawn, amyu hte mungdan a matu asak ap nawng let rawt malan lam a makan bungli ni hta shang galaw wa ma ai.

Aung San woi awn ai Myit Rum 30 gaw, Japan ni hte Thai mungdan de du wa ai shaloi hpyen la 800 jan lahkawn la nna 1941 ning December shata hta, Burma Independence Army (BIA) hpyen dap hpe hpaw dat ma ai. Japan du kaba Yama Shita up hkang ai hpyen hpung ni gaw hpyen man lahkawng hpaw let Myenmung kata de gasat shang bang wa masai. Dai aten hta Gen. Stilwel gaw Gen. Chiang Kai Shek hte Miwa mung, Yunnan mungdaw kaw nna Myenmung de shang wa let Japan ni hpe shang gasat wa ai ten re. Myenmung kaw gasat nga ai English hpyen dap ni hta tau hkyen lajang ai lam hte matsun hpareng ai hta ningra mat ai majaw Japan majan sum let dumbru dumbra byin mat ma ai. Dai majaw 1942 March 8 ya shani Yangon hpe tat kau masai. April 29 ya shani Lashio hpe tat kau nna, May 9-10 ya laman Manmaw hte Myikiyna hpe mung matut manoi tat kau masai.

WUNPAWNG HPYEN LA NI JAPAN HPE GASAT HPANG SAI

1942 August 1 ya shani, Japan ni gaw Jinghpaw mungdaw na mare kaba ni yawng hpe zing la kau ai ten kaw nna, English dap hte Komingtang dap ni gaw dumbru dumbra rai nbungli hku, lagaw lam hku India de hprawng yen mat wa ma ai. Dai hpung kaw Jinghpaw hpyen la nkau mung lawm mat wa ma ai. Raitim Jinghpaw hpyen la ni law malawng gaw hpung hte hpung, Wunpawng mungdaw na bumlang hkaraw, nam maling hkan e hprawng shang makoi nga let, Japan ni hpe matut gasat mat wa masai.

Ndai hpyen hpung hta Naw Seng hte kaga hpu nau Hkang, Kayin nkau mi mung lawm ma ai. Nam hkan e hprawng makoi nga ai hpyen la ni yawng hpyen n-gun 2000 grup yin rai ma ai. Japan ni gaw Manmaw, Myitkyina hpe zing la ai hpang matut manoi Kat Za, Mokawng, Ka Maing, Sadung, Sama, Law Hkawng, Htaw Gaw hte Sumpra Bum zawn re ai ginra ni hpe mung zing la nna, shanhte a dap dabang ni jahkrat let up hkang bang wa masai. Ndai zawn rai Japan du mat wa ai shara hkan e mungmasha ni hpe tsun ndang hkra zingri mat wa ma ai majaw myu tsaw hpyen la ni gaw tinang a amyu hpe hkye la lu na matu, nang si ngai hkrung jasat hte laja lana gasat mat wa masai.

Naw Seng gaw. Law Hkawng, Namda Mai, Putao buga hkan na sinat hpai ai hpyen la ni hpe shinggyin la nna, shawng nnan daw hta hpung hte hpung hku nam na ashu ashan ni hpe gyam gap ai ladat hte Japan ni hpe gyam gap wa sai.

NAW SENG HPE HKRUM AI HTE DAW DAN LET HPYEN SHANG

Majan kaba byin nga ai majaw lamu ntsa e mung shani shana nbung li ni pyen kamawng nga sai. Aten nkau hta lamu ntsa e nbungli shada gasat hkat ai. Aga de mung lamu ga she gari ai bawm kaba hte myawk machyu kapaw ga ai nsen, sinat nsen ni ngoi garu nga ai majaw yup npyaw sha nmu rai nga ai.

Mare masha ni gaw nam shalawng hkan e sha hprawng gayin hkawm ra nna, nta magan bungli ni galaw na matu nmai mat sai majaw, ngai mung nta kaw yi sun galaw sha na myit nrawng mat sai. Dai aten hta gam mi akaja rai Naw Seng gaw shi a sumtsaw jan nga ai Pin Sau kahtawng kaw wa nga nga ai lam na chye lu ai shaloi, ngai mung hpyen la galaw lawm na she myit mat ai majaw shi hpe sa jahkrum sai.

Naw Seng e galaw n-gun jaw dat ai a majaw ngai mung 1942 July 15 ya shani kaw nna Japan hpe gasat ai dap kaw shang lawm mat wa sai. Ngai hpyen shang ai shani kaw nna, kaga dap ma nnan ni hte rau hpyen hpaji ni sharin ya ma ai. Shawng nnan e hpyen hpaji sharin ya ai sara mung Naw Seng nan re.

Lu sha bu hpun palawng kade yak hkak tim, “Japan gasat ga” ngu jasu sharawt dat ai hte Japan e sat nat kashun kashe roi rip wa ai hpe ndang hkam ai Wunpawng sha ni gaw, Naw Seng e woi awn ai hpyen dap kaw shang lawm wa masai. Hpyen shang ai hte kalang ta hpyen hpaji sharin nga let, maga mi de gaw ta tut gasat poi ni kaw shang gasat nga saga ai. Ndai zawn rai Japan ni hpe gasat na matu hpyen dap ni hpaw mat wa ai hpe shawa masha hte du salang ni kaw na aja awa n-gun jaw madi shadaw la ma ai.

Japan hpyen hpe ninghkap gasat nga ai American, English, Indian hte Miwa dap ni mung Myenmung kaw shang madu rawng nga ai Japan dap hpe bai gasat na matu shajin nga masai. Shing rai 1942 July praw kaw India de du mat wa ai English du nkau hte Nhpan Naw, Lazum Tang Ji, Npawt Yaw zawn re ai Jinghpaw hpyen du ni gaw nbung jawng hte sa gumhtawn hkrat let Japan hpe nhtang gasat na matu hkyen lajang mat wa masai.

Dai hpang English nkau mi hte Hkun Naw, Zau Gawng, Lazing Naw, Jangmaw Gam, Chyinhtung Naw, Npawt Tu, Lasang Naw, Lahtaw Gam, Maru Lum Hkawng, Sayaw Lum zawn re ai ni mung matut manoi rai nbung jawng hte gumhtawn hkrat wa masai. Ndai hpyen du ni gaw dap shagu de bra shang wa let hpyenla nnan ni hpe lahkawn jat rai hpyen hpaji ni sharin ya let ta tut woi gasat shaman mat wa masai. Ndai dap hpe Wunpawng Jawt Gasat Dap (Northern Kachin Levy) nga shamying ma ai.

English du ni gaw, “Nanhte Wunpawng sha ni hpyen dap de law law shang lawm nna shakut mu. Nanhte law jang Wunpawng dap san san hpaw ya na re. Japan hpe gasat dang kau lu jang gaw nanhte a Wunpawng Mungdan lu wa na re. Dai shaloi nanhte gaw tinang a mungdan hpe makawp maga ai hpyen hpung tai wa na re,” nga nna n-gun jaw let hkaw tsun ma ai.

Jinghpaw hpyen du ni mung masha ni hpe jasu sharawt kahkyin gumdin la ai majaw aten kadun laman ndai Kachin Levy dap gaw n-gun 7000 jan du mat wa sai. Ndai Kachin Levy dap hpe dap up hku nna Col. Fort lit la nna Lt. Col. Gordon gaw ningtau dap up hku nna lit la ma ai. Dai hpyendap a dap ran langai kaw dap kung 4 tawn ai. Dap dung langai kaw dap ran A, B, C, D, E, F, G du hkra tawn ai. Shawng nnan e Naw Seng gaw dap kung up lit jum ai. Dai hpang dap ma law wa ai shaloi dap ran up lit hpe gun hpai ai. Dap ma ni a matu kalang ta hpun palawng malu masha ni nlu lajang ya ai majaw yak ai lam grai nga lai mat wa sai. 1943 ning ka-ang daw hta English ni gaw, India de nna nbung li hte Sumpra Bum kaw labu kadun, lawng ta kadun hte malu masha ni sa jahkrat ya ma ai kaw nna manghkang lu hparan mat wa lu ga ai.

1942 September shata kaw nna gaw, dap shagu majan pa hpe dam lada ai hku shamu shamawt mat wa saga ai. Sumpra bum kaw nna Mali hka a sinna hkran maga de majan man langai, Mali hka hte Nmai hka a sinpraw maga Htaw Gaw, Lauk Hkawng de majan man langai rai rawt shajang saga ai. Nnan e Naw Seng woi awn ai dap hpung ni gaw lam tup hta grai kaba ai majan gasat poi ni hta ding yang shang mat wa masai. Naw Seng gaw dai zawn re ai gasat poi ni hta grai lawan ladan magrau grang zettsang ai atsam hte gasat poi shagu hpe woi dang mat wa ai. Majan masa hta hkan nna ngai gaw 1942 November shata kaw nna dap ran D, dap kung 4 de lit htawt jum mat nngai. Gasat poi nkau mi hpe gasat dang la lu nna ginra nkau mi hpe mung zing la mat wa lu saga ai.

1942 December shata kaw Naw Seng gaw Jawt Gasat hpung kaji langai hpe woi awn let, Japan ni a-yan lai sa ai Myitkyina hte Putao lapran mawdaw lam de gasat hkinjang tarn mat wa ai. Kaning re ai ladat hte gasat yang she Japan law law hpe kalang ta sat sharu kau lu na matu myit sumru nga nu ai.

Nsawp gahtawng du ai shaloi dap ma ni hpe lalam 30-40 daram galu ai ri tawng kaji 2 woi shaw nna mawdaw lam hkan let, hkin gau ntsa kaw woi shawn bang tawn nu ai. Lam dingyang kaw nhkun kaji ni mung woi htu tawn ai. Grai ngang na zawn re ai numru kaji ni mung tarn shaw tawn shangun ai. Manang nkau mi gaw hpa baw woi galaw na hkyen ai hpe nchye nga ma ai.

Nkau gaw wa du mahkam woi hkam ai re, nga nna jahta hkat ai mung lawm ma ai. Hpyen shiga sagawn yu yang Japan ni hkawm lai na shiga na ai hte, hpyenla shagu gun ai ta bawm langai hpra shaw shangun nna tau hkrau htu hkyen tawn ai nhkun kaw woi lup let numru kaji hte ri tawng kaw woi noi shayan tawn nu ai. Shani chyingtung e bawm lup tawn ai mayan kaw Japan ni du ai hte lata san tawn ai marai lahkawng gaw noi tawn ai bawm ni hpe gang kapaw dat manu ai.

Bawm ni mung tup hkrak kapaw wa ai hte rau kaga hpyen la ni gaw sinat hte gap ahprup bun dat ai shaloi lam ding yang na Japan ni arum ara rai si gadawng mat wa ai hpe asan apra rai jawm mu lu ga ai. Japan mang ni hpe kahka, langda hte chyahkyawn ni she san seng lam galaw na matu lit la manu ai. Raitim dai lam kaw shata 2-3 lai nmai hkra Japan yat bat manam mat ai. Naw Seng a nyan atsam majaw Japan law law hpe sat sharu kau lu ai lam shan hpraw du ni na lu ai shaloi nachying shagrau shakawn ma ai.

Japan ni gaw anhte a hpyen hpung ni n-gun ja ja hte gasat wa ai hpe mu nna Japan dap n-gun kahkyin nhtawm, amyawk, motar, nbungli hte gap garum ai npu e, lagaw dap ni gaw anhte a lagaw dap maga de mana shabu rai laja lana htim gasat wa masai. Dai kaw nna gaw bum kawng marawn shagu hkan e shani shana nhkring nsa sinat, myawk, motar ngoi nsen, nbungli htim ajawt ai nsen, bawm kapaw ga ai nsen chyu ngoi kadu nga sai.

Nsawp Zup gasat poi, Tayang Zup gasat poi, Lawa Kawng gasat poi. Ping Hkawng gasat poi, Ndau Kawng gasat poi, Chyari gasat poi, Hpung Yang gasat poi, Hting Bai gasat poi, Kawang gasat poi, Jaba Kawng gasat poi, Hpung Nawn gasat poi hte mying rai nlu shamying ai bum marawn hkyet hkan e mung gasat poi ni law law byin nga ai.

Anhte maga de lani mi hta 9-10 lang daram gasat poi byin nga ai. Htaw Gaw – Mali hka majan lam de kade lang gasat hkat ai hpe ndang tsun ai raitim, myawk, motar hte sinat nsen ni gaw bum lang hkaraw dingyang hkan e nhkring nsa ngoi gadu ai hpe sha na lu ga ai. Ndai gasat poi ni gaw, aten langai mi hta sha bum lang hkaraw pa layang shara law law kaw byin nga ai majaw, Naw Seng gaw, waw ra de gagat sa, htaw ra de gahkrang du kau da, ndai de bai gumlawt pru wa rai grai tsan gang hkat ai majan poi ni a lapran hkan e, mi hprap zawn rai jinghkyen hkawm let shabrang ni, dai hku shading gap mu, mu ai hpe atsawm shading let hkra hkra gap mu, pai maga de na aja awa ahprup bun mu, hkra de na ni bum pungding kaw shara wa la mu nga nna bum lang hkaraw pa layang hkan na majan kasat poi ni hta, Naw Seng a marawn hparan ai nsen chyu ngoi gara ai hpe jawm na lu ga ai.

Japan hpyen hpung law law htim lung wa ai hpe mu jang, ?gai gai ngai nan she shakrip jaw we ga? nga nna jak sanat hpai ai hpyenla kaw na sanat gare la nhtawm ahprup bun let majan ni hpe ding yang woi gasat dang mat wa lu ai majaw shi a hpang hkan hpyen ma ni yawng gaw tatut majan gasat hpaji ni hpe chye la lu ma ai.

Japan ni mung gwi dik ma ai, Japan hpyen du nhtu galu shaw galam nna marawn ai hte hpang hkan hpyen hpung wunawg wuwa ni bai htim gapa lung wa she rai nga ma ai, Naw Seng hte shi a gasat share manang ni e Japan ni hpe gasat sharu kau ai mung ndang tsun mat sai, anhte maga na si hkala ai mung ram ram law wa sai.

HTINGNUT RA SAI

Japan ni gaw nbungli hku nna anhte a dap Jahkrat tawn ai ginra ni hta chyam mat wa hkra matut manoi bawm ni laja lana jahkrat nga ai hta, hkarang lam hku mung jut shagu de myawk, motar, sinat kaji kaba hte nhkring nsa gap a-nyin shang bang wa masai.

Anhte maga de gaw prat dep sinat ni nlu ai hta n-ga, machyu pala ni mung ma wa nga sai majaw tang du hkra gap na matu n-gun yawm wa nga saga ai. Dai majaw anhte gaw 1943 February shata kaw majan masa hta hkan let angwi ngwi htingnut wa saga ai. Anhte htingnut magang Japan ni hkan shachyut dep wa magang re ai majaw nhtoi 10 ya tup nhkring nsa shara mi kaw na htawt gap htawt gap rai shat shadu sha na aten pyi nlu rai Nhkai bum kaw nna Putao du mahka na Sum Pyi Yang du hkra htingnut mat wa saga ai. Majan ginra hpe atsawm maram yu let anhte gaw Sum Pyi Yang kaw nna gaw nhtingnut na hku daw dan saga ai.

Dai shaloi Du Kaba Naw Seng hkaw tsun ai hta, “Anhte a hpyen hpung gaw Japan hpe, chyu pala laknak hku nna nlu shingjawng timung, majan gasat ai hpaji ladat hku nna shingjawng lu hkra shalat ai atsam lang let gasat sa wa ga. Myu tsaw shabrang ni e, myit hkum kaji mu.

Tinang lu tawn ai laknak hte chyu pala ni hpe chye jai lang yang, dai chyu pala laknak ni gaw Japan ni hpe gasat ai hta hpung dagu grai kaba ai atsam rawng wa na re. Shalat la ai atsam hte htap htuk ai ladat hpe asung jashawn let gasat sa wa ga. Majan poi hta tinang a matu hkinjang kaja pru wa na matu grai yak ai.

Raitim dai zawn re ai hkinjang kaja pru wa hkra gaw tinang nan shalat la ra ai. Tinang a atsam hpe mung kam mu, woi awn nga ai du ni a ntsa e mung kam mu. Dai zawn rai ngang kang ai hkam la lam a majaw, anhte gaw Japan ni hpe teng teng gasat dang kau lu na re,” nga nna hpyen ma ni hpe n-gun jaw ai mungga kadun tsun shaga ai hpe dap ma ni mung myit n-gun grai lu let, majan poi hpe awngdang hkra gasat sa wa na matu tawk hprut daw dan manu ai.

DU KABA LAHPAI NAW SENG A LABAU (DAW-2)

JAPAN HPE HTIM GASAT SAI

Anhte hta masha n-gun hte laknak machyu pala n-gun kaji tim, hkam la ai atsam marai hte myi hprap zawn lawan ai Naw Seng a matsun nsen hpe kam let Japan hpyen hpung hpe htim gasat saga ai. Shing rai Sumpra Bum, Nbrang Bum, Hpung Nawn, Ingdu Yang, Maji kahtawng mayan hkan e anhte mung Japan hpyen kata de achye bang wa tik tik, Japan ni mung myi di shim rai htim gasat bang wa tik tik, kadai mung nhtingnut, laja lana gasat ahprup bun hkat mat wa saga ai.

Lahta de tsun tawn sai hte maren, English hte American hpyen hpung ni gaw Japan hpe asum hkam let Wunpawng hpyen hpung nkau mi hte India de hprawng yen mat wa ma ai raitim, Du Kaba Naw Seng woi ningbaw ai hpyen hpung ni gaw, Japan hpe asum nhkam ai sha, aja awa matut gasat nga ai hpe mu lu ai majaw, Gen. Wingate a hpyendap ni gaw Arakan bum mayan hku gasat shang wa masai.

Dai aten hta sha No. 6 Kala dap ni mung anhte maga de shang bang wa let Japan hpe jawm gasat masai. 1943 ning March shata kaw nna gaw, Japan ni hpe jawm wang tawn nna, shanhte a shawng lam de lai shang let kayau gaya hkan shalau gap ahprup bun hkat nga saga ai.

Maji kahtawng makau na gasat poi hta, Du Kaba Naw Seng gaw shi a hpyen ma marai 3 hte zanzi zawng nga ai Japan hpyen la a shingdu hku lanyan sa wa nna, ani kaw du ai hte, “E Hkau” nga shaga dat ai shaloi Japan la wa mung akajawng rai nhtang yu dat ai hte nsen pyi nshangoi ai sha galun satkau nu ai. “Shabrang ni, dai Japan hpyen la a hkum na ta bawm hte pala ni naw zing gun mu” nga nna Du Kaba Naw Seng matsun dat ai hte maren, Japan chya si a sumbu ni hta hkan manaw yu ai shaloi ta bawm 2 hte Japan rifle pala 100 jan hpe lu manaw shaw la ma ai.

Sumbu chyam hkra atsawm bai tam yu ai shaloi, alak rai nna lahpaw chyahkraw hte makai tawn ai makai langai mi hpe shaw shapraw dat manu ai. Japan la ndai anhte Wunpawng sha ni a ja gumhpraw nhten lagu gun hkawm ang sai nga nna shara kaja kaw htawt dung hkra rai hpaw yu dat ai shaloi, naw hpu chyahkraw she re hka! nga nna ndau dat ai hte, “Gabai kau u” nga nna Du Kaba Naw Seng a matsun hpe na dat ai hte dai hpyen la gaw grai salai ai myit hte nam sumwum de kabai bang dat nu ai. 

Jan shang mat nna nsin rim rim rai wa ai ten hta Japan ni gaw, shanhte a zanzi zawng ai wa hpe kam let apyaw sha hkring sa nga ma yang, tau hkyen lajang tawn ai hte maren, Japan chyasi kaw na. lu la wa ai ta bawm 2 yan hte Japan ni hpe kalang ta kabai bun dat let jut shagu de na gap sharu bang dat ga yang, Japan ni gaw shara atsawm la na matu nmanu mat ai majaw marai 30 daram dai shara kaw nan htan si mat manu ai. Ngam nga ai Japan ni gaw sinna maga hku gap je pru mat wa ma ai kaw tinang a hpyen ma 2 mung, mungdan a matu asak ap nawng kau ang mat masai.

Dai hpang shani kahtawng langai kaw Japan myawk dap hpe sin makawp maga ya nga ai hpyen hpung langai wa du nga let mare masha ni hpe hkan roi rip zingri hkawm nga ma ai lam shiga na saga ai. Du Kaba Naw Seng gaw hpyea hpung langai hpe woi let dai Japan ni hpe mayun gap na matu nam lam hku sa wa ma yang, Japan ni hpe hkrit ai majaw nam sum wum kaw sa makoi yup nga ai wa la kaba langai hpe jahtaw hkrup dat manu ai.

Dai wa gaw grai kajawng ai hte Japan ni hkring sa nga ai madu a nta npu de hprawng shaag mat wa nu ai. Shan kut kaw si nga ai Japan ni gaw dai wa hpe gap sat nna kabu gara garu gachyi nga hpya sha bang wa masai. Naw Seng gaw, makoi nga ai nam sum wum kaw nna atsawm sha mayun yu dat ai shaloi, Japan du wa mung wa shan hkut wa mahka e nhku de na pru wa nna shi a hpyen ma ni hte tsun shaga hkat let lata she mawng rai, wa shan mu sha na sai nga nna kabu nga nu ai.

Japan ni lu sha shadu ngut nna sha na matu jin jin hkyen wa ai hte, Naw Seng gaw jak sinat hpai ai hpyen ma wa hpe kahtek la let, “hka hka ngai she” nga jak sinat hpe gare la nna, “ngai gap dat ai hte mi shawng e htet tawn sai hte maren nshut nshai shakrip jaw let htim shang manu yaw” nga gahte let lata hte mung dingsi dat nu ai.

Japan hte grau ai kahtep hkra gum sa let shawng nnan pru wa ai pala gaw Japan du wa a kahtan kaw nan shang mat hkra shading nna gap abre dat nu ai. Kaja nan Japan du wa shawng si chyagrawng gadang mat nu ai. Matut manoi hpyen hpung ni yawug jawm gap sharu dat ai pala ni gaw marang kaba htu wa ai zawn rai yen na shara pyi nngam mat ai majaw Japan ni gaw shanhte a sinat pyi ntan gare la ai si sumpum jawng mat manu ai.

Shingdu maga de zanzi zawng nga ai Japan langai mi tsam mari rai lu hprawng lawt mat wa ai hpe lalam 100 daram tsan ai kaw shingdu hku hkan mu dat ma ai. Dai shaloi Naw Seng gaw, “Shabrang ni yu la mu yaw” nga tsun let pala langai hte sha shingte dat ai shaloi, dai Japan gaw, lau rai kadawng mat sai.

Japan ni a sinat laknak, machyu pala hte kaga arung arai ni hkan masawm la saga ai. Hpyen ma ni gaw shat atsawm nmu sha ai muug nhtoi tsawm ra mi na wa sai majaw kaw si let sharang hkawm ai ni mung law nga ga ai. Kaga lam langai gaw, Japan ni shadu ai malu masha rai nsha yu ai hkrai rai shajang ga ai majaw mung, hpyen ma nkau gaw Japan ni alu tsu shadu hkyen lajang tawn da ya ai lu sha hpe magra sha manu ai.

Makau mayang hkan e si sumpum nga ai Japan ni a sing bat manam ai majaw kraw galau nna nlu sha ai ni mung lawm nga ma ai. Du Kaba Naw Seng mung kaga hpyen ma ni hte maren shat kaw si na re. Raitim, lu sha ni hpe pyi n-yu ai. Matut shamu mat wa na matu bungli ni hparan ai, hpyen ma ni hpe matsun ai hte kyin kamawng hkawm nga ai. Du Kaba gaw, shi a hpyen ma ni a man e, kaw si hpang gara nna gawng kya nga ai nsam galoi mung nmadun yu ai. Alak rai grau mu ai malu masha mung nsha ai. Shi a hpyen ma ni sha ai lu sha hte maren sha sha ai.

Dai shaloi Naw Seng gaw, “Anhte Japan kade sat kau sai ngu ai hpe n-gup hte sha wa tang madun yang ntsa na ni nkam na ma ai. Tup hkrak hti lu na matu Japan na gadoi wa ga” nga nna shi a hpyen ma ni hpe Japan na yawng gadoi di shangun yang shingma gun hpyen htingpa langai she hpring mat ai hta n-ga, Japan du a aya dazik mung gang di gun rai English du a man kaw wa ru sum pum dan nu ai.

English du wa gaw shi galoi mung nmyit mada yu ai hpe mu dat ai majaw jahkring mi azim rai mau ma-a mat ai. Bai bran wa ai shaloi she, “O.K. Very good. Congratulations,” nga marawn shakawn let, rawt tsap nna Du Kaba Naw Seng hpe aja wa ahkye shakram dat ai. Ndai shiga hpe ntsa de tang shana dat ai hpang kade nna yang, Du Kaba Naw Seng hpe English hpyen dap daju kaw nna ninghkring dazik, Burma Gallantry Medal (BGM) jaw let shakawn shagrau dat ma ai. Ndai gaw, English asuya kaw nna Naw Seng hpe shawng nnan na lang shagrau sha-a dat ai share ninghkring dazik rai nga ai. Anhte dap nkau mi Sumpra Bum hpe wang gasat, nkau gaw Sumpra Bum hte Myitkyina lapran hkan e jahkrat tawn ai Japan hpyen hpung ni hpe nhkring nsa hkan wang gasat nga ai kaw American hte English ni mung nbungli hku nna Japan dap ni hpe bawm jahkrat sharu bun let shani shagu gasat lawm nga masai. 1944 February shata kaw nna Japan ni gaw Sumpra Bum kaw nna htingnut mat wa nhtawm, Nsawp Bum, Rit Hpawng Bum ni hpe bai wa madu nga masai. Anhte mung kachyi sha pyi nshayawm ai htim gasat tik tik rai saga ai.

JINGHKU DAP NI N-GUN JAT SAI

1944 April 5 ya aten kaw nna English Gen. Wingate gaw hpyen n-gun 12000 hpe nkau gaw lit htaw ai gumra 1200 daram hte lagaw lam hku, nkau gaw Indaw, Manmaw, Katza zawn re ai bum mayan ni kaw nbungli hku gumhtawn yu wa shajang nhtawm Japan hpe gasat wa sai. Gen. Stilwel woi awn ai American dap ni mung Miwa Komingtang Li Min a dap ni hte rau Lido lam hku shang wa nna Hu Gawng hte Mu Kong hkan e jahkrat tawn ai Japan dap ni hpe shang gasat wa sai.

1944 July shata hta Japan dap langai mi hka rap wa na lam shiga na lu ai majaw, Naw Seng gaw shi a dap hpung ni hte Wa Shawng makau kaw sa hkap nga ma ai. Nsin sin wa mahka e agajawng sha marang htu wa ai majaw yawng gaw Wa Shawng kahtawng lam makau na nta tsaw langai kaw lung una marang sbingbyi nga ma yang hpyen ma Manam Brang gaw lakang pawt kaw zanzi zawng nga wu ai.

Chyahkring mi rai yang Manam Brang e “pung” nga gap dat sai. Naw Seng gaw shi hpyen ma ni hpe “lawan gumhtawn yu mu” nga ai hte shi shawng myi hprap zawn rai aga kaw du magang let, rim rim rai nta makau na sum wum shamu ai de matut manoi gap sharu bang dat nu ai. Manam Brang e myi mu nmu re kaw shi man e achyang rai shamu shang wa ai hpe shawng nnan lang gap dat ai pala gaw, Japan du a sinda kaw nan hup rai shang mat ai majaw dai Japan du gaw si agrawp taw nga sai.

Japan hpyen la ni gaw shanhte a du kaw na matsun jaw dat ai sha nrai yang sinat hpe majoi mi n-gap nga ma ai. Dai hte maren dai Japan hpyen hpung ni gaw gap na matu shanhte a du wa kaw na matsun nlu ai majaw n-gap ai sha sum wum kata de mahtang shingbyi shang mat wa ma ai.

Du Kaba Naw Seng gaw jak sinat gare la nna shamu nga ai sum wum de htim shang wa let magazine na pala htum hkra sharu bun dat nu ai. Japan ni gaw htang gap ai lam n-galaw ai sha dai shara kaw na lawan dik ai hku kaga shara de yen mat wa masai. Masa hta hkan nna anhte mung kaga shara de htawt hkring sa mat ga ai. Hpang jahpawt nhtoi htoi ai shaloi, lai wa sai shana marang wa shingbyi ai nta makau kaw sa yu yang Japan marai 27 si chyagrawng jawng taw ai hpe sa mu ga ai. 

DU KABA LAHPAI NAW SENG A LABAU (DAW-3)

MYITKYINA GASAT POI

1944 ning August shata htum wa maga de American dap ni India kaw na rawt sa nhtawm Rit Hpawng hpe htim gasat la masai. Anhte mung Myitkyina maga de shayawng let, gasat yu wa saga ai. Naw Seng dap hte Kala dap ni gaw maw daw lam hkan let gasat yu wa nna Nsup mahkrai hku rap lai wa ma ai.

Anhte a hpyen hpung gaw Nhkai Bum hpe ga lai nna Myitkyina de shani kahtep yu wa saga ai. “1944 September shata hta, Myitkyina mayan hkan e nga nga ai Japan ni hpe atsai awai rai gasat kau sana re. Dap nu dap kung shagu hta ra kadawn nga ai sinat laknak pala ni kalang ta hkyen lajang tawn magang mu,” nga nna Levy dap daju kaw nna matsun wa ma ai.

Sat lawat hpe yu yang, shawng de gasat mat wa sai gasat poi ni hta shadawn shadang grau kaba ai, grau laja lana re ai majan poi kaba shang ra ai kumla hpe asan sha jawm mu saga ai. Gasat ginra mung, shawng de na zawn rai makoi hkawm mai ai bumlang hkaraw hkan e nrai mat sai.

Dam lada ai pa layang mayan hkan e she si si hkrung hkrung anut hkat ra mat sai hpe chye lu ai shaloi, nkau mi gaw mahkrum madup nnan lu let, awng padang kaba ni lu wa na hpe tau shingran mu let kabu myit n-gun lu ai ni mung lawm nga ma ai. Nkau gaw, kanu kawa makyin jinghku ni hte tinang a sumtsaw ni hpe sha pyi wa gan shakram kau da mayu ai ni mung lawm ma ai.

Dai zawn re ai majan poi kaba ni hta awngdang wa lu na matu tinang a kahtawng na Hpung Tau wa hpe akyu wa gan hpyi shangun mayu ai ni mung lawm ma ai. Lai wa sai majan kaw gadoi la ai Japan na htingpa hpring gun yu ai hpyen ma gaw, du na ra ai majan kaba kaw nlaw htum Japan na htingpa kaba manga daram mu gadoi gun na hpe saku let mani sum rai nga nu ai. Japan hpyen la kaw na lu sawk shapraw dat ai naw hpu jahkraw hpe kabai kau ra mat ai majaw shingran mu let naw salai dum nga ai hpyen la wa mung lawm ai.

Magrau grang let majan kaba kaw awng padang dip wa lu ai majaw, tinang mungdan a shim lam hpe matut manoi makawp maga mat wa lu let, mungdan rawt jat lam lu gaw sharawt sa wa na hpe yaw shada ai ni mung lawm nga ma ai. Ngai gaw, ntsa de na jaw dat ai matsun hte maren awngdang wa lu hkra, lawu na hpyen ma ni hpe gara hku woi awn hparan gasat mat wa lu na lam ladat shaw she nrau rai nga sai.

Nhkai bum a ding dung maga kaw hka grai kaba ai Hpung Yin hka nga ai. 1944 August 10 ya shani gasat poi kaba a majaw dai hka hpe kawa li ni hte matut manoi rap lai nga ai kaw anhte a hpung na hpyen ma langai hkrat si mat ai. Dai hka rap ngut ai hpang hpyen hpung shagu Myitkyina makau de du shajang saga ai.

Myitkyina gasat na matu India na American dap, Miwa Komingtang dap ni mung Myitkyina grup yin mayan na bum marawn kawng shagu hkan dap ni jahkrat let aja awa gasat na matu hkyen nga ai ten hta, Japan nbungli ni hpung hte hpung pyen sa nna anhte a dap ni hpe shani shana bawm jahkrat bun let jak sinat ni hte mung ahprup bun rai gasat bang wa masai.

Shana hkan e Japan a nbungli ni kaw nna wan kaba htawng shayu dat let, anhte hpe gap bun shatsang nga masai. Anhte mung nbungli ni pyen wa ai de wan hkan htawng let gap saga ai. Myawk kaba, sinat hkum sumhpa hte gap shapyen dat ai pala wan tawng ni, ntsa, npu de na htawng dat ai wan ni a htoi kabrim ai a majaw shani zawn she rai mat sai.

Maw daw lam hkan e mung, maw daw kaba ni, tank maw daw ni gawt hkawm nga ma ai majaw shara shagu hkan e kabrim mat ma sai. Grai hkik hkam ai poi kaba zawn she yu tsawm mat sai.

Nhtoi htoi wa ai hte English hte American a nbungli ni gaw Japan ni a nbungli ni hpe hkan hkrau gayin gap nga ma ai hpe asan apra myit n-gun mi alu rai mu lu ai. Japan hpyen dap dabang hpe htim ajawt gasat let, bawm ni mung matut manoi jahkrat nga masai. Japan dap kaw wa hkrat ai bawm nsen ni gaw mungkan ga ayai mat na zawn nga ai nsen ni ngoi gadu nga ai.

Myawk motar kapaw ai wan hkut numbpu ni, mare kahtawng hkru ai wan hkut ni a majaw, jan hpe pyi nmu lu, lamu mung ai zawn she sin mat ai. Bawm kaba ni hkra nna hpun shalawng ni akrin rai hkru mat ai majaw yi hkyen tawn ai pa layang zawn she rai mat ma sai.

Lahkawng maga na hpyen hpung ni grai law ai majaw kalang lang gaw anhte a hpyen hpung ni Japan kata kaw shang rawng mat ang, kalang lang gaw Japan ni anhte a kata de sa shang matep taw nga nna myi man chyaw rai hkrum katut hkat jang she kaning nchyum mat nna ningri hte galun hkat ai mung law law lang rai saga ai.

Naw Seng woi awn ai hpyen hpung gaw, nhkring nsa gasat poi grau shang ai ni rai ma ai. Japan ni gaw Naw Seng hpe jahkrung lu rim la hkra, shing nrai lu gap sat hkra atsam htum shakut nga masai. Dai zawn rai ladat amayu myu hku nna kade lang jawm wang gap tim awngdang lam nlu la ai hta n-ga, Naw Seng hpung ni chyu awng padang dip la ding yang sha arai nga ma ai majaw, Naw Seng hpe “Sinat gap njung ai wa” nga nna shagrau sha-a gumhkawng wa sai.

American dap, Miwa dap hte Kachin Levy dap na hpyen hpung nkau mi Myitkyina hpe wang gasat ai kaw Wunpawng dap law malawng gaw Myitkyina a sinpraw hkran de rap nna hkrau gasat ga ai. Naw Seng a dap hpung hpe Man Hkring kaw na Mali Hka hpe shawng rap mat wa shangun ma ai. Dai hpang kaga dap ni mung bai rap shajang ga ai.

Gwi Htu, Wa Shawng, Pau Sung, Wai Maw, Maw Hpawng zawn re ai shara ni hta majan poi ni matut manoi htim gasat hkat nga saga ai. Ndai ten hta Japan maga de si hkala ai lam grau law wa sai. Lam makau hkan, nam shalawng hkan Japan mang hkrai she manam jawng nga sai. Shara nkau kaw gaw, Japan ni majaw nga ai kaw bawm hkrat kapaw hkrup nna Japan baw ni, hkum adaw achyen ni, lagaw lata daw ni grai tsaw ai hpun ndung hkan e she wa noi mara jawng nga ma ai. Lang da, u hka ni a matu malu masha hpe hpun ntsa du hkra lajang ya ai hku rai mat sai.

Bawm kaba ni kapaw nna nnang nawn ai zawn she ashun nga ai hta n-ga, myawk, motar, sinat kaji kaba a nsen majaw, manya mat ai Japan hpyen la langai gaw, shi a ri nhtu sinat ni hpe lam makau e kabai tawn, hpun palawng akrin rai raw kau nna shi a gup chyawp raw hpai let, Rawt ga law! Rawt ga law! nga nna Jinghpaw hpyen la ni a mahkawn hkawn let ka manawt hkawm ai hpe mung mu wa yu saga ai. Japan nkau mi gaw, asum nhkam mayu ai majaw tinang a hkum hpe sat si ai mung grai nga wa masai. Wang tawn ai kaw na uhpung nawng rai htu waw hprawng pru mat ai Japan ni mung nga wa sai.

Dai aten kaw Manmyen a sinpraw maga anhte hte nau ntsan ai kaw Miwa dap hte Japan dap ni lani tup gasat kri hkat nga ma ai. Dai gasat poi kaw na hprawng pru wa ai Japan hpyen hpung kaba langai hpe Naw Seng dap ai chyahkrung hkap rim la lu ma ai. Anhte maga de gaw Japan chyasi hkrai she katut saga ai.

Japan ni hprawng lam nnga sai majaw Miwa dap kaw laknak wa jahkrat ai mung grai law wa sai. Ndai zawn rai Myitkyina mayan hkan na Japan ni hpe gasat shamyit kau lu let 1944 August shata kaw Myitkyina nbungli dabang hpe zing la lu saga ai. Japan angaw angam ni gaw, numla she bra rai, dingda de hprawng mat wa masai.

Myitkyina gasat poi a ntsa e dinglik yu ai shaloi, Naw Seng woi awn ai’hpyen hpung gaw, Japan law law lu sat ai. Bawng law law lu rim ai. Grup yin a masa hta hkan nna, daw dan hparan mat wa ai kaw, myi hprap zawn rai lawan let, shalat ai jasat hte awng padang ni woi dip wa sai.

Dai majaw Japan hpe woi ninghkap ai English hpyen dap daju kaw nna, Naw Seng hpe “NO TWO” wa nga nna shakawn shagrau let, magrau grang ai ninghkring dazik Burma Gallantry Medal (BGM) langai bai kahtap jaw dat manu ai. Ndai majan hta woi hpareng mat wa ai atsam madang hte magrau grang let woi awn awngdang wa ai kaga Wunpawng du ni hpe mung shakawn shagrau let share ninghkring dazik ni jaw ma ai.

Ntsa de na matsun hte maren woi awn gasat mat wa ai majaw, Myitkyina mayan hkan na Japan ni yawng hpe 1944 September shata hta gasat awngdang la lu saga ai. Raitim, dingda daw, Namhpaka, Kutkai, Ta Mungnye, Loi Dau Bum mayan, Mung Yaw, Mung Yin, Loi Lem hkan e Japan dap dabang ni naw jung nga ma ai.          

Dai lawu daw de na Japan ni hpe gasat na matu magam lit gaw, 101 Ranger dap ni a lit rai nga ai. Ndai 101 Ranger dap hpe 1943 ning June shata hta Myitkyina a sinna maga Alaw Bum kaw hpaw hpang ai re. Shanhte gaw Myitkyina-Mandalay maw daw lam a sinpraw maga de rap mat wa nna Sam mung buga de dap wa jahkrat let Wunpawng ma ni hpe dap langai hku nna hpaw ya dat ma ai.

Shawng nnan e Mak Wau na Hkam Man hte Mung Baw Man Nawng kawng na Jaukang Tang gaw, nbung jawng hte Nam Hkyek bum kaw sa gumhtawn hkrat masai. 1944 November htum maga de British dap pram hpung na Maj. Zau Jun hte Capt. Kumje Tawng ni Kutkai a sinpraw dingdung na Loi Kang, Mung Hawm shara ni hta nbung jawng hte gumhtawn hkrat wa let, Hpung Shwe du Zau Bawk hte matut jahkrup la nhtawm Kachin Levy dap n-gun grau kaba wa hkra gaw sharawt dat ma ai.

Loi Dau bum de mung shan hpraw du nkau hte Jinghpaw du nkau nbung jawng hte gumhtawn yu wa masai. Ndai dap Kaw madung woi awn ai hpyen la dingsa ni gaw, Zau Jun, Hkam Man, Jaukang Tang, Miwa La Tawng, Ndau Chyan, Kumje Tawng, Hpung Shwi Zau Bawk ni rai ma ai. Loi Dau bum kaw Hwi Dawng du Zau Htang hpe machyu nna hpyen la kahkyin mahkawng la ma ai. Dai aten hta, Myo Tsa du shagu hpyen la 200 – 300 shaga woi nna Japan hpe jawm gasat na matu adan aleng shaga dat ma ai.

Shing rai Sam mung kaw shanu nga ai Wunpawng Myo Tsa du ni tinang a buga na gasat hpyen la shaga woi nna Loi Dau bum de sa zup masai. Dai aten Hpa Bren Zau Tang gaw, Mung Ji, Mung Paw buga na ni hpe woi gasat ai dap ran up tai nna, Hpawng Seng du Zuk Hawng gaw Hpawng Seng, Mung Gu ga na dap ma 200 jan hpe woi awn ai dap ran du tai ai.

Hwi Dawng du Zau Htang mung Namhkai, Hwi Dawng buga na dap ran ni hpe woi awn ai. Gang Ming du wa gaw. Gang Ming, Man Mawk buga masha ni hpe woi ningbaw ai. Ying La du Zau La gaw, Mung Ya, Ying La mayan hkan na hpyen la ni hpe woi awn nna, Mung Yaw, Mung Yang kaw nga nga ai Japan ai hpe gasat shamyit mat wa masai.

Miwa hkran de shanu nga ai Wunpawng sha ni mung nkau gaw Levy dap hte Ranger dap hpung kaw lawm, nkau gaw Komingtang dap kaw lawm rai shakut gasat lawm shajang ma ai. Mung Mau, Je Li na Nhkum Gam gaw, gasat share ninghkring dazik (BGM) hte shagrau shakawn hkrum ai. Ndai ten hta, Gen. Din Ni Yetsu La Tang hpareng ai Miwa Komingtang dap ni mung, Shau Haw, Lung Htang, Ta Mungnye mayan kaw dap jahkrat nna, Mo Guk, Nam Tu hte Lashio hkan na Japan ni hpe wang gasat bang wa masai. Ranger kaw lawm ai Wunpawng dap hpung ni gaw, Nam San, Loi Lem, King Ding, Gin Ma du hkra Japan hpe shachyut gasat mat wa saga ai.

Ming Ding na Japan gasat poi kaw Miwa La Tawng a magyi chyen mi gamang mat hkra hkala nba hkrum sai. Ndai majan man kaw Jaw Lum, Hkaw Sau, Balawng Gam ni mung grai shakut lawm lai wa masai. Ndai zawn rai magrau grang ai Wunpawng share ninghkring ni gaw, hpang jahtum Japan ni asum hkam laknak jahkrat ai ten du hkra, du daw sai hkaw asak hpe nawng kau let gasat mat wa saga ai.

Shing rai hpang jahtum e Munghpawm Mungdan gaw sharawt ai shaloi, Sinli Zaw Bwa hkum nan myit hkrum let, Sammung daw hta Jinghpaw Myo Tsa du marai 49 uphkang ai shara ginwang (Si Sip Gau Ming Kachin Sub-State) ngu ai ahkaw ahkang jaw dat sai. Hpa majaw nga yang, Wunpawng sha ni gaw tinang a ginra de majen je shang wa ai maigan hpyen hpe magrau grang ai atsam hte tinang a asak ap nawng kau let hkap gasat shachyut shapraw kau dat lu ai majaw rai nga ai.

Magam jinghku dap ni hte Kachin Levy, Kachin Ranger dap ni e Myenmung a ding dung daw hte Sammung shara magup kaw nga ai Japan ni hpe aja awa dip matep gasat shajang ai majaw, Japan du up daju kaba, Kimura gaw, Japan dap yawng hpe Mandalay kaw shinggyin la nna matut gasat ai.

1945 January kaw nna April laman hta India dap ba No. 5, 7, 20, 26 ni mung shang gasat lawm nna March shata 20 ya shani Mandalay hpe lu gasat la masai. April 12 – 13 ya hta Kyauk Pan Tawng, Tawng Dwi Gyi ni hpe gasat madu la lu nna, 21 ya shani gaw Pyin Mana hpe zing la lu masai. April 22 ya shani gaw Ye Nan Chaung, Tawngngu zawn re ai myo kaji kaba ni hpe matut zing mat wa lu ai shaloi, Japan du up Hunde up hkang ai dap nu No. 33 mung ayai aya rai bra mat masai.

Japan ni gaw Myenmung majan hpe matut manoi sum mat wa sai majaw 1945 ning April 29 ya shani Yangon hpe tat kau let pru mat wa masai. Dai aten hta mare sin lit la ai Bu Them Han hte Bu Khin Cho yan ningbaw ai Myenmung gumlang myu tsaw dap ni e April 30 ya shani Yangon hpe zing madu la sai lam labau matsing laika kaw mu lu nga ai.

JAPAN LAKNAK JAHKRAT SAI

Japan ni gaw kaga mungdan hpe maden gumrawng majan wan nat ai majaw, hpang jahtum tinang hkum mung hkru hkat mat masai. Japan ni gaw kaga amyu masha ni hpe majoi sat nat ai yubak a majaw tinang a hkum hpe tinang nan sat si ra ai aten du mat manu ai. Dai zawn rai Japan ni gaw Myenmung majan man kaw gasat sum mat wa ai hte maren, kaga hpyen man ni hta mung sum kaba pru wa manu ai.

1945 August 6 ya shani Russia nbung dap e Kuan Dung Japan dap hpe nbungli hte laja lana bawm jahkrat gasat ai aten hta nan, Miwa mung sinpraw dingdung Manchuria hte Korea kaw du shang nga ai Japan dap ni hpe Russia dap ni shang gasat shagrawt dat masai. American ni mung, 1945 August 6 ya hte 8 ya shani hta Japan mung Heroshima hte Nakasaki mare kaw Automic bawm jahkrat dat ai majaw dai mare lahkawng gaw wan dap zawn rai hkru mani mat ai majaw masha hti ndang rai si agrawp mat ma masai. Shing rai 1945 August 15 ya shani Japan Hkaw Hkam wa gaw, laknak jahkrat sai lam nsen shapoi shabra let majan asum hkam kau ai majaw mungkan majan lahkawng gaw ndai kaw ngut mat sai.

SUMRU YU DAT YANG

Kachin Levy dap the Kachin Ranger dap kaw lit la gasat lawm ai shan hpraw hpyen du hpyen la ni grai law ma ai. Shanhte mung magrau grang let anhte Wunpawng hpyen la ni hte maren gwi gwi hte nan gasat lawm masai. Nkau mi gaw Jinghpaw ga pyi atsawm chye ga mat masai. Kalang marang, shan hpraw du ni shanhte shada hkrum hkat yang pyi gaw, “Lasa mang law, yungnu kaba wa e, nang hpe grai myit dum nga ai she rai yang,” nga nna Jinghpaw ga amanu sha ga hkat ai hpe mung jawm na wa saga ai. Majan pa kaw shan hpraw hpyen du, hpyen la ni hte kahpa shingdaw let gasat mat wa ai Wunpawng hpyen du nkau a mying hpe lawu na hte maren mu lu nga ga ai.

Lahpai Naw Seng Share Hpung Nding Naw
Nhpan Naw Shingram Tang Magawng Gam
Ting Bawm Shi Hkun Naw Pat Tala (Kayin)
Sayaw Lum Sumdu Mai Bo Pe Ni?
Namu Dai Hkawng Kareng Tang Hkaw Tu
Zung Kwi Kareng Gam Bo Chit
Ting Chang Kareng La E Ta Ting
Hpau Ju Gam O.K. Seng Tu Hkaw La Ku hte kaga share
Zinghang Tang Sang Dong Khin ninghkring ni rai ma ai.
Gang Di Lamai Tang

Ndai majan kaw shang lawm ai Wunpawng hpyen du hpyen la ni yawng gaw marai 25000 daram rai ga ai. Raitim, hpyen man nbung ai shara hkan e gasat hkawm ga ai majaw shada mu chye hkat na matu mung ram ram yak ai. Japan ni grai si mat masai hte maren, anhte Wunpawng hpyen du hpyen la ni mung, mungdan a matu asak ap nawng kau ai ram ram law sai. Yak ai lam amyu myu a majaw, ntsa de na du ni mung, hpyen du hpyen la hkum dek shagu a mabyin masa azin ayang hpe nlu ka matsing tawn lu sai hku rai malu ai.

DU KABA LAHPAI NAW SENG A LABAU (DAW-4)

WUNPAWNG SHA NI SHAKAWN SHAGRAU HKRUM SAI

Majan ngut mat wa ai hte anhte Levy dap ni yawng Dabak Yang kaw kahkyin nna ginsum ni gap rawng rai hkring sa la nga saga ai. 1944 October hta ntsa kaw nna, “Ya gaw anhte Levy dap a magan lit ngut sai majaw, Kachin Levy dap ni yawng Num Goi kaw kahkyin nna gasat poi ginchyum dat na re,” nga nna shana wa ma ai. Shingrai anhte Levy dap ni yawng gaw Num Goi kaw kahkyin nna hkring sa nga saga ai.

Majan laman tinang a dap hpung hpe atsawm woi awn nna, hpyen law law sat lu ai, bawng law law lu rim ai hpyen du ni hte dap hpung ni hpe shakawn shagrau ai masat masa galaw ya ma ai. Laklai nna magrau grang let, gasat poi ni hta awng padang woi dip lu ai, laklai nna law law sat lu ai ni hpe gaw, laksan hku nna share ninghkring dazik, Burma Gallantry Medal (BGM) langai hpra jaw let shakawn shagrau ai lam woi galaw ma ai.

BGM DAZIK LU AI NI A MYTNG CHYARANG NKAU

1. Lahpai Naw Seng BGM dazik 2 lu la
2. Sabaw Tu BGM dazik 1 lu la
3. Nhpan Naw BGM dazik 1 lu la
4. Shingram Tang BGM dazik 1 lu la
5. Nhkai Tu BGM dazik 1 lu la
6. Labya Tang BGM dazik 1 In la
7. Ndau Chan BGM dazik 1 lu la
8. Miwa La Tawng BGM dazik 1 lu la
9. Nhkum Gam BGM dazik 1 lu la

Lahta de madun tawn ai share ninghkring ni gaw ngai hku nna lu ka matsing tawn ai ni a mying sha naw re. Maren madang shakawn shagrau hkrum ai kaga share ninghkring ni mung grai naw nga ai. Dai zawn rai awng padang poi hpe shani shana dumsu, wa hte u ni sat sha let hkring sa pyaw nga saga ai. Lai wa sai majan lam mahkrum madup ni tsun jahta hkat ai nhtum hkraw mat sai. Majan lam hta grai myit lawm let gashun gashe tsun jahta hkat chyai ai ga yang, ndum shami nhtoi htoi mat ai mung law law lang rai saga ai. Manang nkau mi gaw, yup jawp jawp yang pyi, “Japan hpe shingdu hku nyawp di dat u” nga nna jawp ai ni mung ntaw ai.

Grai magrau grang ai hpyen la langai gaw gasat poi hpe padang lu dip la jang she myit mi apyaw rai kan sa na matu sharang tawn let mayun gap nga yang sha Japan gap dat ai pala gaw shi a dang bau kaw wa hkra ai da. Ning ma kaw tsi bang ya na matu shi a labu jawm raw ya dat ai shaloi she aten galu mahkawng mat wa ai nam hpun ni ndut ndang ayai aya rai matut manoi pru wa ai majaw shi a ning ma hpe mazang ya na matu pyi gaw ram ram daw dan yak mat ai lam shing ran mi amu rai tsun jahta mat wa masai.

SHAN HPRAW DU NI A MUNGGA

Anhte gaw, Japan majan hpe gasat awngdang la lu saga ai majaw, arawng la, myit dik myit pyaw let hkring sa nga ai ten hta, shan hpraw du ni gaw anhte hpe akaw alaw rai mungga tsun shaga ma ai kaw na lawu na hte maren kadun tawk rai shadan shadawng dat ai.

“Tsaw ra kam hpa ai Wunpawng hpyen du hpyen la share ninghkring ni e… Ya gaw Japan majan hpe gasat dang la lu saga ai. Ndai zawn rai awngdang wa ai hpe dinglik yu yang, nanhte gaw, magrau grang ai, gwi ai, shalat la ai atsam kaba ai, lawan ladan daw dan let tawk hprut hkan galaw ai. Ahkyak dik gaw, kahkyin gumdin lam hta makai hkak ai. Hkam sharang lu ai atsam kaba ai. Dai majaw nanhte gaw masha n-gun nlaw timung, hpyen n-gun hte laknak n-gun grai kaba ai Japan ni hpe gasat dang la lu ai rai sai. Ndai Japan majan awngdang ai gaw, nanhte a matu npawt nhpang gaw sharawt la lu ai madang sha naw re. Matut galaw na bungli ni gaw, nanhte gasat la lu ai Wunpawng Mungdaw hpe makawp maga uphkang mat wa lu na matu, Wunpawng hpyen dap san san hpaw ya na re,” nga nna ga sadi jaw ma ai.

Hpyen magam bungli matut jum na matu nmanu mat sai ni hpe nta buga de wa mat shangun nna, bungli matut gun lu na ni hpe gaw shata lahkawng ahkang jaw dat ma ai. Shan hpraw hpyen du hpyen la ni mung, shanhte a mungdan de wa mat na rai sai majaw, shani shana shakram poi ni woi galaw ai hta n-ga, manau poi ni woi galaw ai kaw mung masha mun sen hku nna Japan majan awngdang wa ai majaw kabu gara shakawn shagrau let sa pyaw lawm ai lam hte n-gun sa jaw la ai lam galaw ma ai.