Shanhpyi Laika kaw hpa baw ka da ai hpe anhtē chyē na ahkyak mădung rai nga ai. Shanhpyi Laika gaw kăning re ai laika re hpe mung, anhtē chyē ra nga ga ai. Dai măjaw Shanhpyi Laika a lam hpe anhtē hkaja sawk săgawn dinglik yu ai lam hpe shăning law law gălaw săga ai. Shanhpyi Laika a lam hpe mătut hkaja lu na matu lăwu ē ga baw kăji ni hte tang mădun da ga ai.
Shanhpyi Laika Lu La Ai Măjun
Ninggawn Wa Măgam gaw, mungkan ga hpe, adup shăra shătsawm ngut ai hpang, mungkan ga na amyu bawsang shăgu hpe tinang hte seng ai lămu ga ni hpe, măsat ya wu ai. Dai hta n-ga, hpan shălat da sai hkrung măhkrung hpe mung, tinang hte htuk mănu ai hte lang mănu na kumhpa ni hpe, jaw ya wu ai hta; nam măling kăta na dusat dumyeng ni hpe, tinang hkum tinang ninghkap măkawp măga na mătu kawng, nrung, lămyin hte mănawng ni hpe jaw da nu ai; bai, shăkya shătsawm mawn sumli na mătu, shi gaw, u mun ni, nsam hkum ai mun ni hte, kăga grai mănu dan ai, kumhpaw kumhpa ni hpe mung, jaw da nu ai. Dai zawn jaw ai lam mung găra uhpung hta, shanhtē hpa ra ai hpe, duhkra lădaw hte shingra tăra hpe yu jăhtuk nna jaw da ai rai lu ai.
Ninggawn Wa Măgam gaw, dai zawn kumhpa ni hpe, shi hte shi jaw da ai hpang gaw, shi a lămu ntsa măhtum măhta ga de wa mat na, dawdan nu ai. Ninggawn Wa Măgam gaw shi a buga de wa mat na ningtawn ē, mungkan ting na amyu bawsang shăgu hpe, shi hpang de, hpang jăhtum naw sa hkrum da na lam, shăna dat wu ai. Shinggyim măsha ni gaw, Ninggawn Wa Măgam wa shăkram kau da săna re hpe, chyē ma ai shăloi shanhtē yawng gaw, grai yawn ma ai hte, hkrit tsang ai lam mung hpring nga ma ai. Dai lam gaw:- shanhtē a măkam gumgun wa, shanhtē hpe shăkram kau da săna re măjaw, shanhtē gaw, kărum na n lu ai ni zawn, nga ra săna re hpe, hkrit tsang ai lam rai nga ai. Shinggyim măsha ni gaw, shi hpe lămu de n lung wa mat na mătu tsun shingdang yu ma ai raitim, shi gaw dai lam n mai byin mat sai lam tsun wu ai. Mungkan ga ntsa ē, shi gălaw ra ai bungli gaw ngut mat sai măjaw shi gaw wa nan wa ra mat sai lam tsun nu ai. Raitim, shi tsun ai lam gaw, hkum hkrit myit, ngai gaw nanhtē hpe nye a laika buk tawn da ya na re, htawm hpang de nanhtē chyē măyu ai lam ni nga wa jang, dai laika buk hpe hti la nna, gălu kăba chyē chyang wa myit ga ngu nna, tsun mu ai.
Dai rai nna, Ninggawn Wa Măgam gaw, Miwa ni hpe gaw maisau laika jaw da wu ai, bai Sam ni hpe gaw, namlap hta ka da ai laika hpe jaw da wu ai. Jinghpaw ni hpe gaw, sha mai ai shanhpyi hta laika ka da ai, Shanhpyi Laika hpe nan jaw da ai rai wu ai.
Amyu bawsang shăgu gaw, kăga ga re ai, laika ni hpe lu la shăjang ai hpang, shanhtē ni gaw, Ninggawn Wa Măgam hpe grai yawn let, shăkram kau da nna, kădai mung kădai, tsan la ai tinang a buga ni de wa shăjang ma ai. Jinghpaw ni gaw, grai tsan la ai shăra de nga ma ai măjaw, hkrun lam mung grai tsan la nga ai hte, hkrun lam kaw ē, lusha jărik htum ma mat mănu ai, dai măjaw shanhtē gaw, gun wa ai mănu dan la ai Shanhpyi Laika hpe, ju adup sha na dawdan ai hte simai shătai kau mănu ai. Dai zawn re ai măbyin a măjaw, Jinghpaw ni a Shanhpyi Laika gaw ju dup sha nna, shămat kau mănu ai.
Raitim, dai Shanhpyi Laika buk hpe, gun wa ai ni gaw, Jinghpaw jaiwa hte dumsa ni rai ma ai măjaw, shanhtē ju adup sha kau sai laika hpe, yawng ngu na wa kraw kăta kaw nna, bai lu tsun hkai shăpraw lu ma ai, hpa măjaw nga yang shanhtē gaw, Shanhpyi Laika kaw ē, ka tawn ai laika ni hpe, kraw lăwang kaw nan sha bang tawn sai măjaw, laika mahkra hpe chyup tawn da lu sai rai nga ai; de a măjaw jaiwa ni gaw Jaiwa ga hpe, măsum ya măsum na tup kraw lăwang kaw na n htum hkayan lu tsun ma ai.
Ndai lăhta na măbyin gaw, Jinghpaw ni shawng ningnan laika lu yu sai măbyin rai nga măli ai.
Chyum Laika Hte Măsa Bung Ai Shanhpyi Laika
Shanhpyi Laika hta ka tawn ai lam mahkra hpe, lu tsun ai ni gaw jaiwa wa, kaiji/ kaji wa, lăbyu wa hte langhung, mangrawng ni rai ma ai. Shanhtē, măsum ya măsum na n htum hkayan tsun ai lam ni gaw, Hkristan Chyum Laika a măsa hte bung nga ai; dai lam ni gaw:- mungkan ga hpe hpan sang shăngai ai lam, tu mătu hkrung măhkrung hpe shăngai ai lam, jinat ni hpe shaprat ai lam, shinggyim măsha ni hpe shăngai ai lam, shinggyim măsha ni law htam wa nna, dăru gumrawng măgam sindawng ni tai wa ai măjaw, mungkan shău shăing kau ai lam, shău lăman hta, shinggyim lasha hte shinggyim numsha hpe lămu de shălun shălawt la ai lam, shinggyim măsha ni gaw, mătsaw ningtsa na shăyi sha shădang sha ni hte, măyaw htinggaw de nna, law htam wa ai măjaw, dinghta ga de bai shăyu dat ai lam, dinghta ga de shinggyim măsha ni bai du yu wa nna, ginru ginsa hkrat let, mungkan ting chyam bra wa ai lam ni hpe, tsun ginlen hkrat wa ai rai nga ai. Dai hpe yu yang, Hkristan Chyum Laika măsa hte grai bung ai lam hpe mu lu nga ai, Hkristan Chyum Laika hta mung:- mungkan hpe hpan ai lam, tu mătu hkrung măhkrung hpe hpan ai lam, shinggyim măsha hpe hpan ai lam, shinggyim măsha ni Kărai Kăsang a shădang sha ni hte dinghku de nna, law htam wa ai hte, Kărai Kăsang a ga n mădat wa nna, mungkan shău shăing kau ai lam, shău shăing ai kaw na lawt ai hte mungkan ga ē, bai chyam bra wa ai lam, Babela langchyi shăchyaw nna, mungkan ting, amyu ga hpan ni law law chyam bra wa ai lam, hkawhkam ni nga wa nna, mungdan ni găsat găla ai lam ni hpe ka tawn da ai lam rai nga ai.
Dai rai nna, Jinghpaw ni a Shanhpyi Laika ngu ai mung Hkristan Chyum Laika hte măsa lam bung nna, kăta na măbyin ni sha shai nga ai majaw Jinghpaw ni gaw, Chyum Laika laksan lu ai amyu ni rai nga ai.
Măka Laika Hte Lăchyum Ni
Shanhpyi Laika ginlen hkrat wa ai hte rau myihtoi, jaiwa ni tsun ai ga hpe la nna, măka ka dat ai hte lăchyum hkrang shăpraw lu ai măka laika tai wa sai. Myihtoi ni a myihtoi ga hte, shădung măka hpe, kăning di ka shălun ra ai lam, myihtoi htoi tsun ai hte dai măka ni gaw, hpabaw lăchyum, ngu ai hpe tsun dan lu nga ai; ga shădawn:- mănau shădung hpe kăning di ka na lam, jaiwa wa tsun lu nga ai; mănau shădung măka ni gaw măka laika rai nga ai. Bai du măgam htingnu a, nta htinggan/dinggan hkan ē krawk shăkap tawn ai sumla ni mahkra mung, lăchyum rawng nna, măka hpe yu let, hti la, lăchyum shăpraw la lu nga ai. Htawnghkun nhpye hta kap ai măka gaw, lăchyum hpring tup rawng nga ai, dai htawnghkun nhpye hta kap ai nhpye măka ni gaw, puren/băren măka, tamnga măka, anghkam shannga măka, jamna hkawk măka, buk ginshang măka hte, kăga măka ni rawng nga ai. Ndai măka ni yawng, hpra hpra kaw ē, hti la mai ai lăbau ni lawm nga ai.
Kănu num ni a ri da măka ni mung, măka laika hpan rai nga ai;- ga shădawn mănang dun măka hpe hti la ai shăloi, anhtē Jinghpaw amyu ni gaw, ndai măka sumla kaw na zawn, măyu shăyi, kăhpu kănau, kăshu kăhkri lăta gindun let, pu gang sin măchyi nna, nga pra ai ni rai ga ai, kădai wa mi, poi rung shingra gălaw tim, ngam ai ni yawng gaw, măgun shat lit hpuja hpăga ni hte, sa du kărum mădi shădaw, dun la, pawn ba la ai ni re ngu nna lăchyum shăpraw hti la nga ga ai. Bai măjan dang măka mung, dai măka hte chyaw raw rai nna, hpyen htim yang, hpyen hpe dang, măjan hpe dang lu na lam ka da nga ai. Măka laika nkau ni a mying ni hpe, ka shălawm dat nngai:- kăba singgaw măka, kănu măka, lămu ningni măka, panhkrawng măka, ningkrau măka, uri myi măka, kawngchya măka, ulai lap măka, ndai măka ni yawng hta ē, hti la mai ai lăchyum ni lawm nga ai.
Dai zawn rai nna, Jinghpaw ni gaw, maisau laika n lu ai aten hta mung măka ni hpe laika shătai let, dai măka ni hpe yu nna, hti la ai hte myit chyē myit chyang lam lu la nga ma ai.
Kumla Laika/ Pungwawt (Ningwawt) Laika
Ningwawt laika ngu ai gaw, laijum lung hpe yu nna hti la ai lam rai nga ai, laijum lung hpe goiwat yu nna Nhkum Tu Yau/ Zinghkum Tu Yau ē wa ndu gap lu ai shăloi wawt shăngun yang; "Nam nga wa ndu prawn, Zinghkum Tu Yau Yawn" ngu wawt ya ai măjaw, n jaw n teng ai lam wawt shăpraw ai ngu, kă-un nna, găbai ga kau ai shăloi; laijum lung ga nna, wa kăhprek hkra ai, shăba pawt hte kăhtan pawt ni gaw, wawt yu na mătu arai tai wa sai.
Hpang daw de, laijum lung a mălai, laijum lung hkyep wa hkra ai shăba pawt a alap, shăba lap hte kăhtan kăwa ni gaw, kumla shăpraw ai hte kumla laika tai wa sai. Shăba lap hpe mung, npawt măga jum tawn nna ndung hpe lăwu de nhtang chyung di jăhkrat shăya let shit nna, shăba lap ndung mătu ni hpe hkrum hkrum di gyit nna, jăhkrat dat ai shăloi dawng pru wa ai kumla ni hpe, hti la ai lam rai nga ai. Kăhtan kăwa hpe mung dan la nna, gărap ē, jăhkraw da ai hte, shăman ngu shămying sai, lam lăma ma hpe chyē măyu wa ai shăloi, dai shăman hpe, wan mang ntsa kaw gălip găten nna, kăpaw ai hte, dingzam/dingtsam kram rai dawng pru wa ai shăman dingzam kumla ni hpe yu nna, hti la, lăchyum hta la ai măjaw, kumla laika tai ai lam rai nga ai.
Dai măjaw, Jinghpaw ni gaw, maisau laika n lu ai aten hta mung kumla yu la, hti la nna, myit chyē myit chyang lu la nga ma ai.
Kumhpa Laika
Jinghpaw Wunpawng amyusha ni kaw, ka da ai laika mi n nga ai raitim, kumhpa ni hpe shăgun hkat let, dai kumhpa hpe yu nna, lăchyum htai la ai hte, kumhpa laika ngu ai lang lai wa săga ai, dai kumhpa laika gaw maisau laika n lu shi ai aten hta grai dam lăda ai hku lang lai wa sai rai nna, ya daini du hkra, moi dep hkra lep măsha ni gaw, kumhpa hte laika shăgun nna, lăchyum shăpraw chyē ma ai.
Dai zawn kumhpa laika shătai ai arung arai ni gaw, jum, măjap, hkindu, namlap, maihpan ri hte sămyit ni hpe jai lang ma ai. Ndai kumhpa laika hte mătut măhkai ai hta shătang du dik gaw, sumtsaw sumra lam hte măjan nhpan lam ni hta rai nga ai. Lăma na, num măhkawn lăngai gaw, la shăbrang lăngai ē shăgun dat ai kumhpa măkai lu la nna, dai măkai kăta kaw sămyit, namlap lăngai, hkindu lap lăngai, namhtun loimi lu la jang gaw măhkawn kăsha a măsin sălum htuk htak na sha rai nga ai; lăchyum gaw:- shăbrang wa tsun ai, ngai nang hpe grai dum grai myit nga nngai, ngai hpang du rit le, ngu ai lăchyum rawng ai kumhpa laika rai nga ai. Maihpan ri a lăchyum gaw, hkam kăja nga ai ngu ai lăchyum rawng nga ai hta n-ga, mănang kaja re, ngu ai lăchyum rai nga ai hte, maihpan ri achyang rai yang gaw lăchyum nhtang hku rai nga ai. Ahkyeng a lăchyum gaw, hkrit tsang hpa hte sai a lăchyum shăpraw nga ai. Bai mărai lăngai ngai gaw sămyit lăngai mi kaw maihpan ri ahpraw hte achyang shawn tawn ai kumhpa hpe, lu la yang gaw; nang găra măga rai ta? ngai hpang măga i? hpyen wa hpang măga i? ngu san ai lam rai nna, tinang lăta la ai nsam hte, kumhpa bai htang na rai nga ai. Măjap ahkyeng shăgun yang gaw, ngai nang hpe pawt ai ngu ai lăchyum rai nga ai. Măre lăngai mi gaw wan n-ga hte hkindu ginlang lu la jang gaw, nanhtē măre hpe wan nat kau na, ngu ai lăchyum pru nga ai. Num ni a bukang chyen kumhpa lu yang gaw, roi ai kumla rai nga ai; mărai lăngai ngai hpe shakawn shăgrau măyu ai rai yang, hpri hkyep shăgun na rai nga ai. Ahka da ai hpunpyen hte ri hkyeng kumla gaw; du măgang nga sai, hkrit hpa măyak a lăchyum rai nga ai; jum hte hkindu a lăchyum gaw; kăbu găra ai shiga rai nhtawm, du rit law, sa rit law, lusha kăja lu da ni ai, wa sha rit ngu ai lăchyum rai nga ai. Bai, ura kăwa chyen a lăchyum gaw tsawra ai ngu ai rai nna, sumri hpe lăpau lapau gyit da ai rai yang gaw, mătsan dum nngai ngu ai lăchyum rai nga ai. Sumri lăngai hta gyit lăpau tawn ai shăra lăhkawng lawm yang gaw, anhtē gaw kăhkyin gumdin nga sai ngu ai lăchyum shăpraw nga ai.
Ndai zawn rai, Jaiwa ga, Măka laika, Kumla laika hte Kumhpa laika ni hpe jai lang nga ai aten hta Amerigan sasăna săra ni gaw, Jinghpaw ni a mătu, maisau laika gălaw dat ya ai gaw Kărai Kăsang ē, shăbyin ai lam san san she rai nga ai.
Ndai lăchyum ni hpe la nna, Amerigan ni gaw, Japan măjan ngut ai hpang Jinghpaw măre ni hkan ē, sămyit, jum hte hkai nmai tum ni hpe nbungli hte lămu ntsa kaw na, hkan jăhkrat ya ma ai; lăchyum gaw: nanhtē Kachin ni gaw anhtē Amerigan ni a mănang kăja re, nanhtē hpe găloi mung myit dum ai hte, kărum la na ngu ai lăchyum shăpraw ai rai mălu ai, dai kumhpa lu la nna, Jinghpawni Amerigan ni ē kărum la na hpe daini du hkra ala nga ai.
Maisau Laika
Jinghpaw laika - Maisau laika a mătu 1830 dăram kaw nna, Indiya Mung Assam ga hta Bronson wa ē Roma laika kănu hte gyin shălat hpang yu sai. Myen Mung ē Săra Kăba Cushing gaw Jinghpaw ga hkum 1500 dăram tam măhkawng da sai, Săra Kăba Bronson gaw 1892 ning hta ga hkum mun mi dăram hpe tam măhkawng da lu sai. Săra Kăba Cushing mung 1883 ning hta Myen laika kănu hte Jinghpaw laika gyin shălat nna, (ချိင်ဖိလန်ကာကနူ) ngu mying jaw ai. Kakhyen Spelling Book ngu ai Jinghpaw laika hpe mung gălaw yu nu ai. Raitim, dai laika ni hpe hti dan yang Jinghpaw ni n chyē na nga ai. 1896 ning hta F.J. Needham wa mung Indiya mung ē Jinghpaw laika gălaw nna, Chyum Laika pyi găle yu nu ai. Raitim dai mung n byin wa nu ai.
Hpang Jăhtum Săra Kăba Ola Hanson gaw Indiya ē Săra Kăba Miles Bronson gălaw yu ai Roma laika kănu hte ka ai Jinghpaw laika hpe jăhkum shătsup gyin shălat dat ai măjaw she Jinghpaw ni maisau laika lu wa sai.
Lăwu ē Săra Kăba Hanson a shawng ē gălaw yu sai Jinghpaw laika ni hpe sakse mădun da sai.
Jinghpaw Laika Jaw Gumhpraw Jubeli Măsat Dingsat
Kachinland College
Discussion
0 comments
Sign in to join the discussion.
Sign in to commentNo comments yet. Be the first to join the discussion.