Nam Maling ngu gaw yawm dik Eka- (1) kata hta tu nga ai tsaw de dawng ( 15 ) nga ai hpun hpan law law shi hte shi tu shajang nga ai shara hpe ngu ai re. Nam Maling gaw shinggyim masha ni a matu ahkyak dik ai nhprang sut rai langai rai nga ai. Nam maling gaw shinggyim masha ni a matu Sut Masa Lam, Hpaji Lam, Shingra Makau Grup Yin Lam, Du Hkra Ladaw Rap Ra Lam, Dusat Du-myeng hte kaga lam magup hta akyu kaba jaw nga ai.
Nam Maling ngu ai lachyum hpe Mungdan langai hte langai lachyum shaleng da ai lam n bung ma ai. Myen Mungdan gaw Asia Mungdan ni hta na Nam Maling law htam ai hte Nhprang sut rai hpring tsup ai, Lamu Ga sau kaja ai Mungdan langai rai nga ai. Myen mungdan a Nam Maling ka-up shadang gaw 2000 ning hta ( 52% ) nga ai kaw nna, 2020 ning hta gaw ( 42.19% ) shadang yawm mat wa ai hpe FRA ( Forest Resource Assessment) a sumtang hta mu lu nga ai. Myen Mungdan gaw mungkan hta Nam Maling hten za dik no. (3) hta jahpan shang nga ai. Myen Mungdan masha ( 70% ) daram gaw Nam Maling ntsa shamyet shanat let kan bau bungli galaw lu galaw sha ai hpe mu mada nga ai. Asia Mungdan hta Nam Maling ka-up shadang tsaw dik mungdan ni gaw Miwa (China), Vietnam, India, Iran hte Turkey ni rai nga ai.
Nam Maling kaw na lu la ai akyu ni Nam Maling gaw shinggyim masha ni sak hkrung lu na matu myi hte mu lu ai akyu hte myi hte n mu lu ai akyu ni hpe jaw ya nga ai. Shawng nnan Hpun langai a akyu hpe shawng myit yu ga, nta gap na hpun ngau shadaw, ju hpun, malu masha, namsi namsaw, tsi ru tsi pawt, shing nip katsi dat, ga namhpun, dusat dumyeng ni a hkring shara kaga akyu law law hpe lu la mai nga ai. Nam Maling nga yang gaw kaja ai Nbung (oxygen) hpe shapraw ya nhtawm mawdaw cycle jak rung hkan na pru ai n kaja wanhkut (carbon dioxide) hpan law law hpe chyup la kau ya nga ai, Duhkra ladaw rap ra ai, Sanseng ai Hka lu ai, Dusat dumyeng hkrung damin ni a nga shara hpe jaw ya lu ai, Ga sau namhpun kaja ai, Shinggyim masha ni a ningpawt ninghpang ra kadawn lam rai nga ai. Lu na sha na tsi mawan rawng na dum n’ta hpe madi shadaw ya ai, Kahtet shadang hpe shayawm ya lu ai hte kaga akyu law law hpe mung jaw ya nga ai.
Nam Maling gaw marang hpe mung jahtu ya ai atsam tsa htamshadang (10-15) nga ai, Maling htat ai shara gaw marang mung grau htu nga ai. Nam Maling hte ni ai makau hkan hkai sun ni galaw yang nsi nai si pru shadang mung tsaw ai hpe mungkan hpungtang hpaji chye ai ni sawk sagawn ka da ai hta mu lu nga ai. Nam Maling gawn hkang ai marang e Maigan garum ntum jaw ai mungdan kaba ni Ja gumhpraw garum nga ai lam , gumhpraw arang de ya ai lam hte mare bawng ring lam ni hta garum kahtau n-gun jaw ai lam law law nga ai hpe mu mada nga ai. Hka kaba ai , Sharut gyi ai, laru kaba wa ai shingra hpyen kaw na mung makawp maga ya nga ai. Nam Maling a akyu gaw kaba dik ai hte ahkyak dik Nhprang sut rai langai rai nga ai. Nam Maling tsit lali tsawm htap hkrung grin nga yang she shinggyim masha ni mung sak hkrung hkamja galaw lu galaw sha nga lu na rai nga ai.
Nam Maling hten za mat yang chyawm gaw makau grup yin, sut masa lam, shinggyim nau na lam yawng hkrat sum machyi wa na rai nga ai. Daini Myen Mungdan kata na masha jahpan (70%) daram gaw n rawt jat shi ai mare kahtawng hkan nga ai naw yak hkak ai mungshawa ni rai nga ga ai. Dai masha ni gaw Nam Maling hta madung shamyet shanat let kan bau bungli galaw lu galaw sha nga ai.
Ngau shaw ai, Kawa/ Ri shaw ai, hpun hpyi, Hpun ru, Namsi namsaw, Nampan, Ashu ashan, Malu masha, Bum yi hkyen sha ai hte kan bau bungli galaw lu galaw sha nga ai. Rawt jat sai mungdan ni gaw Nam Maling ni hpe Shang Gumhpraw tam ai lam hta hka shi hka rum bum marawn ni hkan shara gaiwang masat let, Yu len ginra, Dusat dumyeng mayat htingjat ginra ni masat let Bu hkawm masha ni sa du hkring sa myit pyaw simsa lam mung lu, mare masha ni kan bau bungli mung lu , maling hpe mung makawp maga gawn hkang ( EcoTourism ) hku nna akyu kaba hkam sha ai lam hpe mu lu nga ga ai.
Nam Maling makawp maga gawn hkang ai lam gaw Nam maling pru kun rai ni hpe aten tup galoi mung jai lang sa wa lu na matu rai nga ai. Hpun ni hpe n sun n ang ai hpa-gawn kran sharu ai lam, Ju hpun hpe hpaga hku shaw dut sha ai lam, Htawt sit bum yi hpe n-gun dat hkyen galaw sha ai lam, Tara n shang hpun/ Wan n-ga/ Dusat dumyeng hpaga galaw ai lam, Masing kaba Nhprang sut rai htu shaw galaw ai lam, Maigan masha ni tinang ginra de Nam maling shakrin nna hkai sun kaba galaw ai lam ni hte kaga lawnglam ni kaw nna byin mai ai ladat shaw let makawp maga sa wa ra nga ai.
Mare Kahtawng Namkawn, Asuya Namkawn, kaga Namkawn hpan law law ni hpe grau tsit lali tsawm htap wa hkra, Shingra Nam maling ni hpe madu myit hte yu gawan katsan matsing ninghting da ai lam ni, tinggyeng hpun hkai sun kata na hpun ni grau nna tsit lali kaba tsawm wa lu hkra ladat jaw jaw gawn hkang galaw sa wa ra nga ai.
Hpun shaw shara hpe laning hte laning shara masat nhtawm arang hpe n hkra ai amyat hpe sha shaw jailang sa wa lu hkra mung mare kahtawng shagu gawn hkang sa wa ra nga ga ai.
Lachyum gaw, ya tu taw nga ai hpun maling hta hkan nna shaning law law hpe myit sawn shalawm let laning mi hta kade daram ram madang sha kran shaw lang na ngu ai re.
Dai ni anhte ginra hta hkrum hkra nga ai shingra hpyen ni gaw hka kaba ai, ga sharut gyi ai, kahtet shadang tsaw wa ai, laning hte laning du hkra ladaw galai shai wa ai, hka hkyet wa ai, ga sau nam hpun n kaja wa ai, du sat du myeng ni taw wa ai, manu dan ai hpun (maisak, hpun hkyeng, maisaw, Jamga) zawn re ni taw wa ai hkai sun nsi nai si pru shadang yawm wa ai, kahtet shadang tsaw wa ai hte maren shinggyim masha ni galaw lu galaw sha yak hkak wa ai hte ana zinli ni law wa ai, Shingra hpyen byin wa ai a npawt gaw Nam Maling hten za krin mat wa ai majaw rai nga ai.
Dai hpe bai kaja wa hkra, shing-ra hpyen kaw na lawt wa lu na matu Hpun law law bai hkai shatut ai lam, gawn hkang makawp maga ai lam gaw kaja dik ai hte langai sha nga ai ladat rai nga ai.
Nam Maling byin tai wa hkra Uphkang hparan hpareng sa wa na gaw ahkyak dik rai nga ai. Mung mare masha kaji kaba dinggai dingla yawng gaw Nam Maling hte seng nna machye machyang ni chye da na, hkan nang hkan sa na, garai n chye ai manaw manang ni hpe bai ginlen dan ai lam ni galaw ra nga ai.
Nam Maling hpe tsawra chye ai manu shadan chye ai ni hkrai rai wa nna, Hkrung grin ai Nam Maling hte Tsit Lali tsawm htap ai Mungdan byin tai wa lu hkra nang ngai yawng gaw myit su myit rawt ai hte jawm gun hpai makawp maga sa wa yang gaw Sut su ai, Galu kaba ai, Ngwi pyaw tsawm htap ai Mungdan byin tai wa chyalu rai nga ai law.
Maling Zau
Discussion
0 comments
Sign in to join the discussion.
Sign in to commentNo comments yet. Be the first to join the discussion.