HKAMJA LAM HTE TSI GAWN LAJANG LAM

Hkamja nga ai ngu ai shaman chyeju gaw, myit masin hkum hkrang hta machyi makaw n byin ai, tsi tsi hkamla n ra ai hpe hkamja nga ai ngu tsun ai, Hkamja lam nga ai (lu la ai) ngu tsun na matu gaw hkamja lam hkan ra ai, hkamja lam n hkan ai sha hkrup mara nga, hkrup mara sha, hkrup mara myit ai masha wa a matu gara hku mung hkamja lam lu la na n re.

Hkamja lam hkan ai bungli gaw chye na loi nna lata tut hkan sa na matu lagawn dik ai, n kam dik ai bungli re ai, hkamja lam hkan ai hpe n kam tim akyang byin hkra hkan sa ra ai, kalang marang kam yang, dum yang she galaw ai hte hpa akyu n hkamsha ai. Tinang a hkamja lam hpe tinang hkan yang she tinang akyu hkam sha lu ai re, manang wa garum ya na hpe kam ai baw n rai nga ai.

Hkamja lam hkan sa lu na matu, hpa baw ana gaw kaning re ai majaw byin ai lam chye ra ai ‘ga shadawn’ Hkali ana gaw hka n shadu lu ai, nam na hka katsing lu ai majaw byin ai kun? shing nrai Ji Grawng kawa ai majaw byin ai kun? ngu ai hpe chye ginhka ai machye machyang hpaji (Knowledge) nga ra ai. Shaloi she kaning re ai ni hpe galaw ra ai, hkan sa ra ai, koi gam ra ai ngu ai hpe chye ginhka la lu na re.

Hkamja nga ai raitim hkamja lam jep la ra ai hpe, n machyi yang n jep na jep yang, ana lama ma mu nna myit n pyaw na ra ai ngu n jep ai majaw n sawng ging ai ana hpe sawng shangun ai, N kam sham ging ai hpe kam ai myit masa ni hpe mung galai kau ra ai. Prat dep ai hkamja lam hpaji hpe chye na hkan sa lu na matu gaw htung lai dingsa, myit makam dingsa ni hpe galai kau ai lam (Change Attitude) mung nga ra ai.

Hkamja lam hkan sa ra ai hpe sharin da, hkaja da, chye da nna sha n ngut ai, lata tut (Practice) galaw ra ai, lata tut galaw ai mung man wa, akyang byin hkra galaw jang she tinang wuhpung wuhpawng ni a htung lai masa (Custom) byin wa na re, htung lai masa ni na wa, law wa jang htunghking ngu ai (Culture) byin wa na re. Dai majaw hkamja lam hte bung pre ai htunghking lu ai amyu tai nna hkamja bawng ring ai amyu tai na re.

Hkum hkrang hkamja lam jep ai hpe jahkring hkring galaw ra ai, Tinang a hkum hta hpa baw dat ni, sai ni yawm ai kun? tsaw ai kun? gara kaw hpa baw byin nga ai kun? ngu ai hpe chye jang dai hpe sadi, koi gam ra ai, sadi koi gam ai mung hkamja lam hkan sa ai rai sai, prat masa hta hkan nna, sai kaw jum dwi dat law ai sai dwi ana jit dwi ana (Diabetics) sai rawt ana (Hypertension) ni grai law byin ai hpe mu lu ai, ndai ana ni a majaw Bawnu sai lam gyip ai, pat ai, kapaw ga nna hkum chyen si ai (Stroke) ni matut byin shangun ai.

Sai dwi jit dwi, sai tsaw ai lam ni nga n nga tinang hkrai shadawn la ra ai, shadawn ai baw arung arai ni mung mari la loi ai, jai lang loi ai, nta dinghku shagu lu da ra ai, chye da ra ai, ningpawt ninghpang hkamja lam jep chyoi hpaji ni rai nga ai, hkum kahtet shadang (body temperature), sai tsaw shadang ( blood pressure), Salum gumhtawn shadang (heart rate), Sai lam gumlawt shadang (pulse rate) Nsa sa shadang (respiration rate), Sai dwi shadang (blood sugar), ni a shadawn shadang ni chye da ra ai, dai shadawn shadang ni hpe shadawn yu ai shaloi, shawoi na hte maren(normal) rai ra ai. Raitim kalang lang shawoi na zawn n re ai (abnormal) shawoi na hte n bung ai (irregular) ni byin wa jang, Tsi Rung, Tsi Sarawun ni de shiga jaw, sa madun rai ra ai, dai lam gaw tinang a hkamja lam hpe manu shadan makawp maga ai lam rai sai.

Shinggyim masha gaw hkamja lam ding yang hkan sa ai raitim asak apart hta hkan nna mung, magam bungli hta hkan nna mung, mabyin masa amyu myu a majaw mung machyi makaw byin ai lam gaw nga na sha re. Dai shaloi tsi gawn lajang hkamla ai lam galaw ra sai. Nnan machyi ai, garai n sawng ai ten, tsi lajang hkamla ai rai yang mai tsai lawan ai, Ja gumhpraw hkyam sa ai, raitim ana a masa hpe n chye na ai, ahkyak n shatai nna aten shalai kau ai rai jang sawng wa ai, mai yak ai, ja gumhpraw ma ra ai, nta dinghku masha ni, manaw manang ni pu ba hkam lawm ra ai. Tsi gawn lajang ai hta shawng nnan, sha tsi, lu tsi, chya tsi ni hte tsi lajang ai, n mai jang she htu tsi (injection), htu tsi hte n dang jang Ga gadoi (Surgery) galaw na, shing nrai kaga tsi lajang ladat (Therapy) langai ngai hte tsi ya na, ‘ga shadawn’ (Psychotherapy, Physiotherapy, Radio the rapy speech Therapy, Chemotherapy, zawn re ai tsi lajang ladat de du wa ra ai.

Tsi hte tsi lajang ai (Treatment) hta yu gawn lajang ai (Care) mung machyi masha lawan mai tsai na matu tang du ai lai ladat langai re ai, machyi kaba hkrum ai ni hkum chyen si ai (Stroke) hkum daw mi si ai (paralyses) byin ai ni a hkum hkrang ni bungli bai galaw wa hkra shaman ya ai, n gun awai la hkra garum ya ai, (Rehabilitation) tsi lajang ladat ni gaw tinang hkrai n lu galaw sai re majaw, Jak arung arai hpan amyu myu jai lang ra ai, Tsi Sara ni, nta masha ni, manaw manang ni grai myit galu ai hte lit la garum ya ra ai tsi gawn lajang ladat ni rai sai.

Hkamja zet let, Bawngring galu kaba ai amyu sha byin tai wa na matu amyu sha hkamja lam chye na hkan sa ai gaw n pawt dawnu langai rai nga ai.

Bum Chyangau