Mabyin Ningmu -
Lai sumpan ni gaw nya ai, nsam kabrim tsawm ai. Katsi ai ten hta lum nna lum ai ten hta katsi ai majaw masha ra sharawng ai lam law nna lai rem ri da sung lang ai re. Lai rem ai hpe Lai shat labyi hpun a rudi ginra rai nga ai majoi shingra bum lagaw hte ni ai Miwa, Korea, Japan mung ni hta BC prat law law kaw nna galaw rem wa sai re. Kachin amyu sha ni a ginra hkan mung moi prat kaw nna lai yaw pasi hkai ri ri nna hpun nba da lang bu hpun wa saga ai. Raitim anhte Kachin ginra bum ga hta nam de maling ni hta labyi hpun grai tu ai majaw labyi lap prut ai March, April shata hta lai rem ai lam hpe galaw ga ai. Lai wa sai ten Sinlum Jawng hta ginhtawng jawng dat ten Boarder nga ai jawngma ni hta na kam nna myit lawm ai ni hpe jawng gawk ni hta Lai woi rem nna jai lang na gumhpraw woi tam lai wa masai lam nga ai. Myen Hkai Rem Dap ni kaw nna May Myo Lai rem sun hta mahta nna Myitkyina Manhkring kaw Lai rem sun hpe galaw ai ten grai na sai hte daini du hkra galaw nga dingyang rai nna hpaji jaw ai hpe madung galaw nga ma ai lam mu lu ai.
Lai rem na matu gaw nam de na tam jaw na ngu ai gaw n mai byin mat sai re majaw Lai shat labyi hpun hkai ai hte Lai rem ai lam hpe kapyawn nna galaw ra na ga ai.
LABYI HPUN HKAI NA LAM
Labyi hpun gaw anhte a ginra shagu hta shingra hku tu nga ai hpe mu lu ai. Labyi hpun Mulberry myu gaw Family Moraceae rai nna Genus Morus hte Species (30) jan nga ai hpe mu lu ai. Anhte ginra hta lap din ai baw hte lap labra ai baw nga ai. Atsawm hkai lajang yang 25ning du hkra atsawm mai di jaw mai ai hpe mu lu ai. Labyi lap, Hpa hka, Labyi ru tsi, Labyi si lu hpa, sha hpa ni mai galaw nga ai hpe mu lu ai.
Lamu ga - Ga hkri shum pH 6.5-7 nga nna hka n-ing ai zai bru ga n re namhpun rawng ai ga yawng hta mai hkai ai.
Duhkra ladaw - Katsi kahtet 20°c-30°c, Marang 40"-100", Hka salu 65%-80%, shani n htoi ten hkying hkum 9-13 lu ai shara hta mai ai.
Labyi li la hkai ladat Ginra na lap din, lap bra baw hte Vietnam (S28), Thai (BR60) ni hkrak nna tum kaw nna n rai yang lakung ru jahkrat la nna hkai mai ai. Lakung hkai yang grau lawan ai, nau n ginsa , nau n hkalung ai hkret chyang (hketan) daram re lakung ni hpe myi 3-4 lawm ai hpe 6''-8" galu daw la nna ban da na. 30-45 ya na yang tu sai. Dai hpe hkai pa de lawu na gang hkran ni hte htawt hkai na. 5'x4',10'x2',5'x2', 2'x2',6'x(2'x2'). Gawn lajang namhpun bang, tsing magang, hpun lakung matep shalaw la rai lap grai law prut ai ten Lai di htet la nna rem mai sai.
LAI REM AI LAM
Lai kanu gaw shingtai latung hpan rai nna hkum tsup ai prat shang wang hte prat pra ai hta shang da rawng nna tsip hpe n-gup na pru ai ri hte da rawng ai. Dai shingda tsip hpe ri ri la nna Lai ri sumpan da lang ai hpe galaw ai re. Shingtai hpe garan da ai gaw (1)Phylum-Arthropoda (2)Class -insecta (or) Hexapoda (3)Family - Bombycidae (4)Genus - Bombax (5)Species - Mori linn
PRAT PRA AI LAM
Di, Shingtai prat I, Shingtai prat II, Shingtai prat III , Shingtai prat IV, Shingtai prat V, Shingda, Palam la, Di ndai hku prat pra nna prat shangwang shata mi na ai.
Lai Shingtai Prat Ban Aten Hta Kahtet, Hka Salu Ra Ai Lam.
Shingtai di hpe Card hku galaw da nna Card langai gaw di 10gm rawng nna dai card mi hpe shakraw rem yang ra na lam ni gaw lawu na hte maren re.
Shingtai Di 10gm Rem Yang Ra Na Shat Hte Shara Masa
Lai Rem Ten
Lai shat labyi lap prut ai ten lai rem mai ai rai tim lai ni hkamja bawngring na matu lamu marang, du hkra ladaw htuk manu ai ten hpe yu nna rem ra ai. Anhte Jinghpaw Mung hta (2)lang rem mai ai. (1) October shata praw nna December shata praw du. (2) February shata ka ang kaw nna April shata htum du Lai rem na ladaw htuk ai lam nga ai.
Lai Rem Na Madang Masat na Lam 1. Labyi lap lu mai ai madang 2. Lai Rem na nta hte ra ai arung arai lu ai madang 3. Galaw lu ai bungli hkatum madang ni hpe yu nna lang hte lang shing n rai kaji kaba ban hte ban garan rai nna jahtuk rem yang kaja ai. Dai majaw ra ai Lai di ni hpe Lai di shapraw dut ai de tau htet da ra ai. Lai tsip pru shadang gaw Di Card mi hta pound 70jan pru nna Ri 22% rawng ai lam nga ai.
Lai Ana Makawp Maga Na Lam 1. Lai n rem shi yang galaw na ahkyak ai bungli re. 2. Lai kanu ni hpe ana byin shangun ai Bacteria, Virus, Protozoa ni hpe sat manga kau ra ai. 3. Lai rem nta kata shinggan hte sunglang arung arai yawng kashin nna jan lam ai hpang tsi gat ai lam, tsi wan hkut shamawng ai lam galaw ya na. 4. Rem nga ai ten yu hte dingsing sha na hpe mung makawp maga ya na hte masha kaga sa yu yang gyep din galai din shangun na, namhtun gat ya na.
Lai Rem Awng dang na hpe Jum tek ai Tsa hta shadang ni
1. Labyi lap kaja ai hte law hkra jaw sha lu ai lam-38.2
2 Shingtai prat ban hte htuk ai kahtet ai hte hka salu lu ai lam-37
3. Rem ai ladat jaw kaja ai lam - 9.3
4. Lai myu - 4.2
5. Lai di kaja ai masa - 3.1
6. Kaga lam ni - 8.2
Lahta na lawnglam ni hpe yu nna tinang a ginra masa, galaw lu ai masa ni hta hkan n htawm htap htuk manu ai hku daw dan jahkuk rem yang awng dang lam lu la na rai nga ga ai law.
Kareng Brang Seng



Discussion
0 comments
Sign in to join the discussion.
Sign in to commentNo comments yet. Be the first to join the discussion.