Anhte Wunpawng sha ni nta kaw rem ai. Dusat ni hta na Bainam gaw rem loi dik ai. Hkamjan atsam nga dik ai, grup-yin hta tu ai hpunlap hpunlaw yawng hpe sha ai, lamu ga masa, duhkra ladaw masa n lata ai mai rem ai, wuhpung hte shing nrai, langai lahkawng sha mung mai rem ai. Raitim marang law, katsi jang waw shang machyi wa chye ai majaw san seng hkun hkraw ai hku nna rem ra ai.
Shat lai lai ai ladat kaja ai majaw kaning re ai wushat sha timung shat rin nna malu masha dat shaw la lu ai dusat re. Bainam yi ni hpe laning mi hta li shalun hpang na, nnan lang kasha langai sha shangai ai. Wumat ten 150 ya rai nna, laning mi lahkawng lang shangai lu ai majaw law lawan ai. Bainam la kasha ni hpe shata mi kawn dawn kau yang shan pru madang tsaw nna kaba lawan ai hte dut sha yang manu lu ai.
Bainam Hpan Lata Rem Na Lam
Bainam li lata rem ai shaloi
• Hkrang kaba ai
• Kasha hkrat woi kaja ai
• Shan pru law ai
• Duhkra ladaw hte htap htuk ai, hkamjan lu ai atsam nga ai lam ni hta mahta lata rem ra ai.
Anhte ginra hta rem ai Bainam ni gaw
Jamura Pari:-
India na Bainam amyu rai nna "Na" galu kaba pa ai, nrung nau n galu ai, kahtet ai pa ga hta, chyu shup la na matu hte shan a matu rem ai.
Banggala:-
Banggali Bainam rai nna hkrang loi kaji ai, duhkra ladaw hpe hkamjan lu nna bumga de shan sha na matu madung rem ai Bainam hpan re.
Bainam a hpuntang mying Capra hircus rai nna, ninghkawt gaw Bovidae kaw lawm ai.
Lawng galaw Na Lam
Bainam lawng gaw galoi mung hkun hkraw nna nbung kaja lu, hka salu nau nlaw na matu hte hka yun lwi sanseng lam galaw loi na matu grup yin hta loi tsaw ai kawn shing nrai lawng shara hpe pe lahkawng dang tsaw hkra ga kaput ya nna galaw ya ra ai. Bumga marang law nna madi manyap law ai ginra hkan gaw pe masum, pe mali tsaw ai kaw pinra ra lawng galaw nna rem na, hkyi hte jit hkrat na matu yungnu langai dang gang hkran hkra tawn nyep ya na, lawng hpe magaw daw pe shi tsaw na. Sharem daw pe sanit madang galaw ya na shara dam shangwang hku nna kaba gawk langai hpe pe 8' sq, gawk kaji langai hpe pe 6' sq rai yang shat kawk hka kawk tawn na shara du hkra law sai. Kasha ni a matu gawk san di tawn da yang ana makawp ya chyalu rai na re.
Shat Jaw Sha Na Lam
Anhte, Bainam hpe dat rem ai lam galaw nga ga ai. Wushat kaja ai shara hta dat rem tim hkru nna kaba lawan ai hpe mu lu ai. Bainam gaw Wushat hpe hkying hkum 3 sha hkawm yang hkru sai re. Ngam ai aten gaw gawam jahten hkawm ai sha rai nga ai. Dai majaw Bainam hpe ladat jaw jaw hte akyu law law hkam la lu hkra nga yang dat rem ai hte lawng kaw shat kahtap jaw sha nna tek rem ai lam hpe kapyawn galaw yang mai nga ai. Lawng kaw jaw sha na shat ni gaw-namlap namlaw mai lu ai yawng, Numhkaw, Shingrun , Hkainu, Shapre chyingnam pa ni hpe kahtap jaw sha yang lusha dat hpring tsup nna kaba lawan ai, prat ram lawan, shangai wa ai kasha bawng tsawm ai, kasha hkrat law ai, chyu pru law ai majaw Bainam Wuhpung grai law lawan nga ai.
Shat bang jaw yang hkaw ayai ai lam ni n nga na matu law law hpe lang ta bang ya ai hku n re ai sha, loi loi di garan nna bang jaw jaw di na.
Gayau jaw na shat hpan hte shadawn shadang
Hpan-I
• Hkainu -30
• Shingrun - 30
• Shapre pa - 30
• Numhkaw -10
Hpan-II
• Hkainu, shinrun -50
• Num hkaw -30
• Lasi, shapre pa -20
Hpan-III
• Hkainu, shing run -70
• Shapre pa, chyingnam pa -30
Lahta na shat hpan ni hta na ginra kaw mai lu ai shat hpan ni hpe gayau nna loi loi kahtap jaw sha da ya na. Bainam kaba langai lani mi Jum namnak lap-2 dang jaw sha ya ra ai. Jum hpe shat hte hka hte gayau jaw na. Bainam hpe n gawt ai sha lawng de wa na matu kawa dumlawng Jum bang nna kahtam ga jahkang da ai hpe lawng kaw noi da yang Jum dumlawng wa mata nna lawng de dingyang wa ai.
Li Shalun La Na Lam
Ala-Bainam ala hpe asak laning mi hta lang hpangna.Hkum hkrang namnak Joi 18-20 nga ten li lung yang she li awng shadang kaja ai. Bainam ala 1 gaw yi 100 hpe dang ai majaw ala rem shalaw n ra ai, tsawm ai la li lata lang na.
Ayi-Bainam yi gaw asak shata 6-8 kaw li hpyi hpang ai Rai timung ali garai n shalun ai sha asak shata 12 hte hkum hkrang namnak Joi 15-18 re ten kaw li shalun yang she li awng nna bawng ai kasha law shangai na re. Lahkawng ning du ai hpang li n shalun yang mung li n hpyi, kasha n woi mat na re. Bainam yi ni gaw 21 ya hta kalang li hpyi nna li hpyi ten 2-3 ya na ai, li hpyi hpang ai hpang shani li shalun yang li awng ai law ai. Ayi li majaw gaw li hpyi ten ngut mahka kaw hkrat ai, dai ten ayi a mayat maya lam hta n-gun ja ai Ala nli kanu sperm ni nga na ahkyak ai shaloi she li awng nna kasha kalang 2-3 hkrat na re.
Li Hpyi Ai KumLa Ni
1. Ningmai shamawt nna ngoi na.
2. Jahkring hkring jit ji na.
3. Yi hkrang kawn nyen nyen re ntsin pru na.
4. Kaga ni a ntsa lung jawn na.
5. Shi a ntsa lung jawn yang zim rai hkam na
Li hpyi shagu li shalun ya ai 3 lang rai tim li n awng jang gaw Ala shing nrai Ayi a hkam ja lam ningra ai majaw, malu masha dat ning ra ai majaw, duhkra ladaw n htuk ai majaw byin ai lam ni re.
Bainam kanu wumat ten 150 ya na ai. wumat ten kasha Bawng tsawm na matu hte kasha woi ten chyu pru na matu shat atsawm di kahtap jaw sha na. Bainam kanu gaw kasha 1,2,3 woi ai majaw atsawm gawn lajang na ahkyak ai. Bainam li hpe sai mala la n ni ai sai gang ai Bainam la lata da na ahkyak ai.
Kasha shangai ai hpang bat 2-3 hta li bai hpyi na re dai ten li bai shalun da yang laning mi kasha 2 lang woi nna li bai shalun da lu ai lam nga ai atsawm yu nna galaw ra ai.
Ana makawp Maga Na Lam
Bainam hpe sanseng hkun hkraw ai hku tawn da lu yang ana kap bra na tsang n ra ai.
Bainam hta byin law ai ana ni gaw
1. Kan shingtai
2. Waw shang sinwawp ana
Lahkru shinglet machyi ana ni byin ai. Ndai ana ni hte si hkra nrai tim n-gun yawm nna kaga ana ni bai shang loi ai Ana makawp maga ai hku nna jinu, machyi, mayan ni n sa hkra galaw ya na hte shingra tsi hku nna Manoi ru, Namchying, Sanun ni hpe Jum, Shat, Hka ni hta bang gayau jaw yang kaja nga ai.
Ndai hku hkan shatup nna Bainam rem yang mayat law htam nna shang gumhpraw grai lu wa mai na rai ga ai.
Kareng Brang Seng
Hkai Rem



Discussion
0 comments
Sign in to join the discussion.
Sign in to commentNo comments yet. Be the first to join the discussion.