TSAWM TSAWM HTUMPA LAWNG

TSAWM TSAWM HTUMPA LAWNG

SAU KA-MAI

Lai mat wa sai kalang mi hta, asak aprat mung ram, atsam marai mung nyam, mani shaga mung kam, mawdaw gawt let ja gumhpraw tam nga ai ten e, Saigawt Ja Tawng ngu ai tsa shadu num a tsawm la ai gawng shingyan hpe kaswi tsa pyi dumlawng e shamwi hkrum nna, prat tup a matu dawdan na gwi kau dat ai Shingjen Mai Lum gaw, mungkan hta gam rawng dik sai wa, pra jaw dik sai wa rai sai ngu, tinang hkum hpe sawn shajaw la nu ai re. "Hkau ni e, num ngu ai gaw, tsawm ai hpe she la ra ai. Hpaji n chye ai gaw sharin la yang mai ai. Bungli n kangka ai mung sharin la yang mai ai. Myit n su ai hpe mung sharin la yang mai ai. Raitim n tsawm ai hpe gaw gara hku mung tsawm hkra n mai galaw la nga ai. Kanu tsawm yang she kasha ni mung tsawm na rai nga ai. Tsawm tsawm re ai kasha ni lu da jang she, lu su ai jinghku jingyu ni mung lu wa na rai nga ai. Daini na mungkan gaw, tsawm ai ni a mungkan rai nga sai." nga ai ga gaw, lai sai ten na Shingjen Mai Lum a awng padang tara kanu ga rai nga lu ai. Shi gaw, Saigawt Ja Tawng hte mayaw htinggaw de nna, tsawm dik dik ai shayi sha mali hte shadang sha langai shangai shaprat da sai. Saigawt Ja Tawng mung kashu kasha shaprat magang, hpraw wunlang jat magang, kanu hte kasha ni hpe hkrem di dat yang, gara mahtang kanu, gara mahtang kasha, yu ginhka pyi she yak hkra, maren ren tsawm ai hkrai rai wa nna, tsawm mangai ngai ai, ngu ai baw she rai nga sai. Teng sha wa Shingjen Viai Lum myit dik dum lai wa sai.

Pra jaw dum kau nu ai. Kaba dik ai shayi sha alat Tsawm Raw Padang asak 13 ning hpring ai aten hta, kaji dik ai Tsawm Htu hpungdim hpe daidaw la lu ma ai. Mungdan masa shuk shak ai hte maren, hkrunlam ni yawng hten byak nna, moi na mawdaw jagang ni mung yawng ngawk ngak mat sai majaw, Shingien Mai Lum mung, sun hkauna bungli hte she madu jan kasha ni hpe bau nna nga mat nu ai. Tsawm Raw Padang chyawm gaw, asak 13 ning mi she nga tim, kanu daram ganoi tsaw mat nga sai. Uri shabyi byi wa nna, awn-yawn sinda wa mung n-dum shami sha mi sum-aw wa ra ai. Dangbau shan ni mung, sanit hkam bau la daram mi wang rai wa sai. Tsawm Raw Padang hte panu panen re ai ni mung n taw, lam ntsa na kanawn manang ni law she law wa sai. Shi a kanu Saigawt Ja Tawng mung, makau grupyin htingbu, mu hkrum ai masha shagu hpe, shi a kasha tsawm ai lam hkrai tsun shakawng; gumrawng ga hkrai tsun malawng; shi a kasha laika anya ai lam gaw n jahta, myit nse wa hkyen ai gaw n mu mada, sun hkauna galaw sha ai la wa a madu jan kasha ni re pyi n dum hkra, tsawm tsawm htumpa lawng ngu ai de lagaw ndung yawng wa nga tim, arawng mi she shadu taw nga ai. Lani mi hta, moi Saigawt Ja Tawng tsa shadu dut ai ten e hkau chyap hkat ai manang Pudung Hkawn Jawt mying ai jan du pru wa ra ai. Shi gaw tsasam amyu jan tai nna, ram ram lu su nga pyaw taw sai rai tim, kashu kashan lu nga ai. Saigawt Ja Tawng bai rai jang, manang jan baudung num Pudung Hkawn Jawt hpe shi a kasha tsawm ai lam shakawng dan bang wa yang, wa ndu kagat ai hte kinsa si hkrat ai hpa, Pudung Hkawn Jawt a matu ahkaw ahkang kaja hpaw malang pru wa sai.

Shing rai Pudung Hkawn Jawt gaw, kashu kasha n lu ai re majaw, manang jan Saigawt Ja Tawng a kasha Tsawm Raw Padang hpe kasha majing zawn woi rem bau maka karum mayu ai lam; jawng lung hpaji sharin ai hta mung tsep kawp lit la ya na re lam; kanu kawa dum nta de mung yu mada karum na lam tsun bawng wa ra ai. Dai ga hpe na yang, htauli htaula n rawng, tsawm tsawm htumpa malawng ai Saigawt Ja Tawng gaw, shi a kasha abawng alang rai tsawm shingkang nga ai majaw she, ning re ai ahkaw ahkang kaja du pru ai re, ngu gan nawn kau nna, yi rawng rawng nga ai madu wa hpe pyi n shaga bawng yu ai sha hkraw ya kau dat nu ai. Tsawm Raw Padang mung kanu a manang jan re, nga ai hpawmi num, shi a kanu zawn abawng alang galu kaba san nna, manu dan ai hpun palawng ni bu hpun tawn; du e kaba dik ai ja sairu gali tawn nhtawm, shi nan mawdaw hpraw gawt nna du pru ai num hpe n kam na lam mi n nga sai. Shing rai, Tsawm Raw Padang gaw, "Anti (Aunty)" nga nna tsun la ai hpawmi jan Pudung Hkawn Jawt a mawdaw hpraw hta hkan jawn nang mat wa sai. Shi a myit hta, "Anti" ngu ai gaw, kanu kun, kamoi kun, kani kun lachyum n chye ai; prat dep ga si rai ang sai, ngu nna sha myit la nu ai. Shi a kanu Saigawt Ja Tawng mung, manang jan Pudung Hkawn Jawt e ladawn jaw kau da ai gumhpraw lap mun mi (1990 ning) hte myit pyaw myit dik let, kasha tsawm lu tawn ai akyu hkam sha hpang sai, ngu nna sawn la nu ai.

Đai shá n-ga, shi a madu wa sun hkauna galaw let tam ai atsam gaw, mahkawn rai wa sai kasha Tsawm Raw Padang hpe shatsawm shakya na n lawm nga ai. Nta na dinghku bungli hta shi hpe karum na chyawm gaw, asak 10 ning rai sai Tsawm Lu Shingkang hpe kam mai wa nga sai. Anti Hkawn a nta du nga ai Tsawm Raw Padang gaw, sahti kummi kasha zawn pyaw taw nga ai. Jahpawt shana shat shadu na hte rai hkrut nta jasan jaseng na mung myit n tsang ra, shangun nchyang num ni nga ai. Anti Hkawn mari ya ai lagaw leng nnan hte jawng wa jawng sa rai nna, shani shagu kanu hte kanau ni hpe mung sa jahkrum lu nga ai. Anti Hkawn a madu wa hpe mung "Angke (Uncle)" ngu nna shaga shangun ai. "Angke" ngu ai gaw, kawa kun, katsa kun, kagu kun, htunghking hku shachyen shaga ai lam n-nga ai re majaw, lachyum n chye nga ai. Pudung Hkawn Jawt a masing hpa rai nga ai hpe, Saigawt Ja Tawng hte kasha Tsawm Raw Padang, tau chye ya ai n rai; tsawm tsawm htumpa lawng ngu ai baw rai nga ma ai majaw, shannu a bawnu atsam gaw, tsan tsan n mu mada lu nga ai. Saigawt Ja Tawng gaw, shi a kasha tsawm ai majaw she, lu su ai nta e, sahti kasha hku pyaw pyaw lu nga ai re, ngu arawng mala tik tik rai nga sai. Pudung Hkawn Jawt hte madu wa chyawm gaw, nanghpam mayun hpaga hte lu su taw nga ma ai.

Hpaga bungli ngu ai gaw, bawnu law law shachyai ra nga ai zawn, zim sha nau n nga, chyahkring hkring bu hkawm ra ai. Grau nna nanghpam mayun hpaga bungli ngu ai gaw, koi ra, yen ra, makoi hprawng hkawm ra ai aten ni grai law ai. Tinang n lu sadi maja jang, rim hkrum wa, hkyuk htawng hkrat wa chye ai. Pudung Hkawn Jawt a maw lanyet masing chyawm gaw, shi a nanghpam hpaga amu hte seng nna, kyin dut hkrum wa ai aten hta, manang jan a kasha hpe hkumshan sake manawn shatai na masing rai nga ai majaw, bau n lahpawt hkra bau shali taw nga nu ai. Pudung Hkawn Jawt gaw, Tsawm Raw Padang hpe woi la tawn ai laning mi daram na ai aten lani mi hta, wanleng lam masawn de shabra tawn ai shanhte a nanghpam hpaga rai ni rim hkrum ai manghkang a majaw, hkyak hkyak e bu hkawm na lam pru wa sai. Dai manghkang dai hkrunlam gaw, hkan magang, shuk magang, yak magang, manghkang jat magang, tsang ra mangang, nta de bai du pru na lam tsan magang rai mat wa sai. Dum nta de mung, shi bu hkawm ai aten na wa magang, shi woi tawn ai Tsawm Raw Padang gaw, tsawm she tsawm wa magang, nta madu salang wa a masin salum htuk htak magang rai nga sai. Jahpawt yup rawt ai ten kaw nna, shana yupra shang ai aten du hkra, Tsawm Raw Padang hpe baw pungding kaw nna lagaw ndung hkren, yu n law, mu n law rai mat wa sai. Hpa lama mi sha ra tim, Tsawm Raw Padang e galaw ya yang she myit htep ngu dum mat nga sai.

Tsawm Raw Padang hku nna mung, nta madu salang wa Angke shi hpe yu sharawng myit lawm nga ai lam dum chye magang, gumrawng myit tsaw jat magang, grau grau shatsawm shakya wa magang, Angke a man e hkawm iai wa shagu dangkang grau shachyai dan magang, lani hte lani bawng rawt wa ai shi a madoi chyu dung yan hpe grau grau shawap dan magang di taw nga sai. Shi a Anti Hkawn Jawt hpa baw yak jamjau hkawm nga ai lam shi hpa chye ai n rai; shim ra ai lam re majaw, Angke hku nna mung n tsun dan ai. Angke ngu ai wa gaw, jahtawng n hu ai amyu kaga re majaw, htunghking masan nga, rusai mahkrun kata, tinang a kasha majing zawn woi rem tawn ai mahkawn kasha a ntsa, shinggyim lailen n hkan, tangpyaw lakang htan na hku she maw mawn wa nga sai. Tsawm Raw Padang a kanu Saigawt Ja Tawng mung, hpa lama mi ra kadawn wa shagu, "Mu a marang e wan kra, sharaw a marang e shan sha," nga ai ga malai hpa, Tsawm Raw Padang a marang e, Angke wa a karum madi shadaw ai hkam la lu nga ai majaw, sun hkauna galaw nna hkiba nga ai madu wa Shingjen Mai Lum hpe pyi malap kau na daram she rai mat nga sai.

Pudung Hkawn Jawt a madu wa mung, Tsawm Raw Padang a yup gawk hte hka shin gawk ni hta, hku kaji ni lagu waw tawn nhtawm, mahkawn kasha hka shin ai ten hte yup gawk e hpun palawng galai, hkum hkrang my man shatsawm shakya ai ten ni hta lagu masem yu ai gaw, tsawmra lang dang rai wa sai. Kanu pungjaw yang kasha mung pungjaw ai nga ai ga hte maren, nta madu wa a tangpyaw maiwang kata na hpa gaw n hkaw, gumrawng myit sha tsaw taw ai Tsawm Raw Padang gaw, lani mi hta hka shin gawk e, yen tawn ai udi hpa, ahpraw atu san nna singgu krin hkashin rawng nga ai hpe, nta madu wa Angke e npawt ndung hken mayun asoi yu la kau nu ai. Asak 14 ning sha re ai mahkawn kasha wa, mahkawn kaba ngu tim kam na zawn, abawng alang rai, tsawm an nga ai hpe shingra hkrang majing raw, shinggan my sha hte nan chyaw yu azi mu la kau sai. Dai shani gaw, Tsawm Raw Padang hte Angke a lapran na shinggyim wuhpawng madin malai gun malawng hpang dat ai nhtoi rai nga sai. Asan brang lang tsun ga nga yang, dai shani gaw, Tsawm Raw Padang dinghku la shaw hpang ai nhtoi rai nga ai.

Tsawm Raw Padang hte nta madu wa Angke, tangpyaw dinghku de sha nga ai shata mi daram rai wa sai. Nta madu jan Pudung Hkawn Jawt mung, wanleng lam masawn e rim hkrum ai nanghpam rai ni a ninghkan, tinang hkum lawt lam tam na matu ladat shaw ai hta, hpawmi she rai satim, tsawm n wai ai shi a gawng shingyan hpraw nsam, tsun shaga zet let ai sha n-ga, sari mi arawng rai jahpai chye ai atsam marai hpe laknak shatai nhtawm, Hpakan de na lungseng htaw hkrat wa ai lauban hkalung langai mi hpe bawk-hte shakap la nu ai. Dai lauban hkalung hte rau Miwa hkran de lungseng shalai ai hkrunlam hta, lauban jan gan tai nang mat wa sai. Pudung Hkawn Jawt koi yen prawng hkawm ra wa ai zawn, nta e nga ai madu wa mung prawng yen makoi ra wa sai. Pudung Hkawn Jawt kasing kasun ladat shaw chye ai zawn, nta na madu wa mung, Tsawm Raw Padang hpe tangpyaw madu jan shatai nna maga ga de gan prawng yen na jin jin rai nga ai, 1991 shaning dai ten, dai tawng, mungdan shuk shak garai n zim, gasat gala mahku garai n sim, Myitkyina hte Manmaw lapran hkrunlam garai n-hkrang, hkawm sa hkawm wa grai naw dut dang ai aten rai nga ai. Ni dik ai shim ai shara ngu na Miwa kran hta lai kaga n nga; dai pyi gaw Mandale hku kayin gawai nna she sa ra; jahpai na lam mung lungseng hpaga bungli chyu sha rai nga ai. Jahpawt shagu na Miwa hkying 6;30 aten gaw, bu hkawm bu sa masha ni mawdaw daru e tinang nang a dung shara lahkum nambat tam let gamawng hpang wa ai aten rai nga ai. Hkausoi seng dut ai ni mung, bu hkawm masha ni pe mawdaw garain rawt yang, aten dep dut jaw lu hkra jau jau rawt nna amu kyin nga ma ai. Hkying 7:00 tup hta mawdaw ni yawng bu rawt nga ai.

Myen mung masha ni chyawm gaw, Miwa hkying 7:00 aten hta yup rawt na pyi chyip she naw rai nga ai. Nshung ta lahpawt mi na Mangshi manam jarawp e, jan law tim yupgawk na garai n-pru ai manam ni hpe, chyinghka hkan akawk jasu hkawm ai mi nga ai. Dai ten gaw, Myen hkying hku rai yang, jahpawt 10;30 sha naw rai tim, Miwa hkying chyawm gaw shani ka-ang hkying 12:00 rai nga sai. manam dap na tara hte maren, shani ka-ang hkying 12:00 ngu ai gaw, manam ni gawk yen ra sai aten rai nga ai. Matut nna naw nga na rai yang mung gumhpraw jaw kahtap ra nga ai. Dai manam ni chyawm gaw kaga n rai; Myen mung masha ni rai nga ma ai sha n-ga, shana nsin e she ashawng ahpang rai du shang ai ni rai nna, shana ting gaw, tangpyaw mungkan hta ningngai kau ma ai majaw, jan law hkra yup si taw nga ma ai. Manam jarawp bungli masha ni akawk jasu ai majaw, masai mayang rai yup pyaw taw nga ai kaw na kajawng kaja rawt nhtawm, yupgawk chyinghka ni hpaw dat yang, pai maga na gawk chyinghka hku Pudung Hkawn Jawt yan Lauban Hkalung zawt; hkra maga na gawk chyinghka hku Tsawm Raw Padang hte Angke salang wa zawt rai shanhte nlang man hkrum rai mat masai.

Kaning chye di sana! Lagu chye sai hte maren, lagan mung chye ra nga sai majaw, ga jarit hte loi tsawng tsan ai Mangshi de rai yang she shim na re, ngu sawn nawn let, lagu sha hkawm ai shada hkrum kadup hkat ai lam rai nga masai. Shut ai lam chyawm gaw, gwi mung ra, wa mung ra, nga ai hpa rai mat sai. Masha ni a mungdan, masha ni a man hta, shada ga law amya hkat na mung n htuk nga ai. Tsawm Raw Padang chyawm gaw, Anti Hkawn Jawt hpe mu jang, hkrit nna, hkrap dagup mat nu ai. Tsun ga nga yang, pai hkra lahkawng maga shanhte nlang hte wa, hpun palawng atsawm bu hpun tawn ai langai mung n lawm, hka shin hpajet ni hte sha, n pawt n pat di kaya magap na daram gan kajawng lawai dumbat lang tawn ai ni hkrai rai nga ai majaw, mahtai hpa rai nga ai gaw, n-gup hte san yu n ra nga sai. Tsawm Raw Padang hkrap let, "Shut ni ai Anti," nga nna Pudung Hkawn Jawt hpe tawngban ai raitim, "Gwi kanu e, nang mahtang tsep kawp madu la kau sanu!" ngu bun ai sha bai hkrup wu ai. Gaja wa chyawm gaw, shanhte yawng shut hpyit mara kaba tawt lai ai ni hkrai rai nga ma ai. Gam mi arawng sha, dai ten hta Mangshi e, Myen mung na sa ai kam ram ai Jinghpaw lauban myitsu salang ni du nga taw ang ai. Dai salang ni gaw, shinggyim lai n lang, shanhte mali a manghkang hpe htunghking mahkrun hku jahta, mungding mahkrun hku dara nna, shading sharai ya nhtawm, Tsawm Raw Padang hpe nta buga kanu kawa ni hpang de nhtang sa kau dat ya sai.

"Lamu ra yang ga madi" nga ai mungding ga kanu hte maren, Jahtawng n htu ai masha, Pudung Hkawn Jawt a madu wa hpe gaw, Tsawm Raw Padang hpe hpraw jaw marawng raw shatsawm jahtap shangun sai. Tsawm Raw Padang hpe mung, dinghku la shaw nna mi she hkawn jet shawai hpang ai ngu ja ja sadi jaw daru sharin ma ai. Lauban hkalung shagri n kung hte Pudung Hkawn Jawt, nhpan shingkawt yan hpe mung, lahkawng yan dinghku num, dinghku la rai nga ninglen, "Nhpan shep ai mara, nhpan bai kapa ja" ngu pai hkra shaw shangun nhtawm, sharin shaga masit shara nna, rapdaw kashin rung shabra dat manu ai. Pudung Hkawn Jawt gaw, shi a manang jan Saigawt Ja Tawng a kasha Tsawm Raw Padang hpe, shi myit da ai masing hta jai lang na matu, ja gumhpraw pyi n lahpawt dum hkra bau shali lai wa sai. Rai tim shi a maw lanyet mahkam garai n jahtim rau yang, madu wa a maiwang shawng grim rau mat nna, dinghku la shaw ai num kasha byin tai mat ai hpe Pudung Hkawn Jawt gwi gayat n hkra ai zawn pawt bu taw nga ai. Manang jan Saigawt Ja Tawng hte mung galoi hkrum tim ga pyi n shaga, shingdu kayau, myi man kamau nna she numlai hkat nga masai. Tsawm Raw Padang gaw, kanu hpang de bai du wa yang, myit hta gaw hkrit hkrit, gumhpraw sumbu gaw tit tit rai nga tim, kanu Saigawt Ja Tawng a myit masa, lai maka nan mung, "Manghkang ajaw, waw zaw ahkyak" ngu ai baw rai nga lu ai. Tsawm Raw Padang dum nta bai du wa yang, asak 15 ning pyi garai n hpring nga ai. Shi a gawng shingyan hpraw wunlang tsawm ai lam ni chyawm gaw, lani hte lani ang she rai tsawm jat wa nga ai. Matut nna kadai dinghku la wa hte bai shuk shak ruk rak hkuk hkak buk bak wuk wak pru wa na kun? "Num ngu ai gaw, tsawm ai hpe she la ra ai," nga ai Shingjen Mai Lum a tara kanu ga gaw, shi hpe mahtang nhtang matsan dum hpa she byin taw nga sai rai.