HUKAWNG MUNGNUN GA NA PYISA DAIHPA NDUP NSA (NDUP DUMSA)GUMLAU DU NI A GAMUNG GADUN MI

HUKAWNG MUNGNUN GA NA PYISA DAIHPA NDUP NSA (NDUP DUMSA)GUMLAU DU NI A GAMUNG GADUN MI

Dumsa La Singhpo

Galoi raitim, mungkan Jinghpaw amyu sha ngu ai ni a hkam la ai myit jasat, mung uphkang masa lam hte nga sat nga sa, pra sa lam ningpawt myit jasat hkridun hpe chye mayu, hkaja mayu ai ni gaw, Pyisa Daihpa hte Gumlau mungdu ni a gamung ni hpe mung tawt lai, yen kau n mai nga ai. Pyisa Daihpa gamung gaw Jinghpaw amyu sha ni a labau hta laklai ai mabyin masa gamung naura pinra langai byin nga ai. Jinghpaw amyu sha ni a myit jasat, makam hkringhtawng, mung uphkang masa lam ni hpe htawng madun lu ai hkuwawt chyinghka langai mi re ngu yang tsun shut na shara n nga ai. Pyisa Daihpa gamung gaw Hukawng Mungnun Asam ga a shingwang hta sha prat ban hte ban gamung ginrawn shachyaw, ginlen yu hkrat wa ai mung uphkang mabyin masa shamu shamawt lam, gamung sha n rai nga ai. Myen mung hkawhkam Ewa Yanggung (Ava Rangawawn), Mandale hte jan n shang ai Inglik mung maden hkawseng hkawhkam mung uphkang rung daju Lawndawn asuya tingnyang de du hkra ahtu ganan ashun hkra mat wa shangun tawn lu ma ai. Laklai ai Hukawng Mungnun Jinghpaw du ni a mung masa shamu shamawt hpungtun kaba langai mi rai nga ai.

Ndai gamung ni gaw hpa majaw Jinghpaw amyu sha ni a hpawng shingra hta maka kamang hkringhtawng daju langai mi hku hkap la ging nga a ta? Dai prat, dai aten, Jinghpaw ni ya na Mungnun ga (Dai prat Indiya ngu ai shara n rai nga ai. Arunacha mungdaw pyi 1971 kaw na she shamying la hpang ai rai nga ai) de ginru ginsa yu hkrat wa ai ten gaw mungkan shaning shawng 700 hte 800 aten hta, Munggawliya kaw na Tibet gaulang shagawng hku Tarau hkanu (Tsangpaw hkanu) hkan let ya na Asam, Arunacha (Arunachal) shara de nga pra hkrat wa ai rai nga ai. Agukhen ngu ai Japan shi laika sara langai mi Jinghpaw ni a lam hpe mungkan shaning tsa ban 12 kaw na Asam ga de nga hpang wa sai lam labau hta ka matsing da nga ai. Dai ten Jinghpaw ni hkrai san san hpungtun kaba hku ningpawt ninghpang gaw de, pra shajang nga ai shara madung ni gaw Hkahku (Uma) ga hte Hukawng Mungnun, Patkai shagawng mayan Ndup Dumsa Gumlau mung shara ni hta rai nga ai. Kaga amyu Myen, Sam, Gala, Miwa ni hte tsep kawp tsan nga ai. Sam ni hte gaw mungkan shaning shawng tsa ban 16 hkan na she jawm hkrum gatut hkat hpang ai rai nga ai. Tinang amyu hkrai san, hpungtun kaba hku nga ai hpawng shingra a mabyin masa, makam hkringhtawng, mung uphkang masa lam ni yawng gaw kaga maigan amyu ni a myit jasat, htung lailen tsep kawp n gayau ai kaw na byin pru wa ai amyu sha a maka kamang hkringhtawng gaw kri tawng majing n rai na nni? Amyu langai a lam hpe tup hkrak chye mayu yang, ningpawt ninghpang madung hpe atsawm hkrak tam sawk sagawn la lu ra ai.

Pyisa Daihpa gamung gaw gaji ni kawn prat ban hte ban sanit matsat dingyang matut manoi ginrawn shachyaw, chyinghkraw galu mat wa ai mung masa gasat gala, regau saw hkat, mayu da- ma, gahpu kanau lam, mayam dut shalai hpaga lam ni, gumgun gumhpai jawjau lam, bunglat hka, matai dawp hkat, gasat gala, sat nat hkat ai, nat sagya, shinggyim masha yawng shang lawm ai, kaga mung du ni hte matut mahkai mahku mara lam ni hte, Hukawng, Mungnun Jinghpaw du ni yawng shi hkrai shi ginrawn shang achya lawm nang mat wa ai laklai ai mabyin masa shamu shamawt ai Jinghpaw ngu ai ni a magam hkringhtawng gaw, prat langai mi hta wan shinglet grung kaba wa ai zawn grung kaba lai wa sai labau hpungtun kaba rai mali ai. Tsun ga nga yang, Inglik hpyen jaubu ni pyi hkungga n jaw ai n nga lu ai. Hpyen jaubu kaba Maha Bandula pyi, Pyisa Daihpa ni a hpyen n gun, mung masa garum madi shadaw lam n lu la ai rai yang, Asam, Kese(Manipur) amyu shara ni de hpyen majan majen je shang gasat sa wa lu na n rai ma ai. Hpang jahtum Inglik kuluni dawm wa ai prat (1947 - 1948) hte, Daihpa Gam a hkaw hten bya mat wa ai shani kaw na, Pyisa Daihpa gamung gaw gara asuya (Inglik, Myen, Gala) tara rung kaw tara dara, shangawn jahta shakre tawn kau ya ai lam n nga ai sha, shi hkrai shi wan shinglet gaw wanmang tai shingnip shingna gata ntsa lam agatsi sha up magap shanu nga da sai rai.

Tsun ga nga yang, Inglik kuluni prat dawm ngut mat wa tim, daini du hkra Pyisa Daihpa gamung gaw si mat sai, ngut mat sai n rai malu ai. Mungngut ndai gaw matu nsi mat ai sha nchyun gaw ya mung naw dingyang gata lam kraw tsu magap tawn ai she rai malu ai. Sakse gaw daini du hkra shada pru shang hkat ai lam hte, htingram hkat tawn ai labau sakse n mu, n na ya lu nga ai. Dai prat hta Jinghpaw ni a hkam la ai lam gaw htingram hkat ai lam n galaw dingsa jaw prat gade mung tinang a hpyen hku sha masat nga ai. Pyisa Daihpa gamung ngut mat ai shani nhtoi gaw: (1) Maga mi de na asum jaw ai shani. (2) Prat madang hta hkan nna prat n dep mat ai shani. (3) Gala asuya gaw daini du hkra Pyisa mung du ahkang aya hpe dingyang masat masa madi shadaw ya nga ai. (Pyisa du wa Lat Nawng gaw daini du hkra Asam Mungnun ga, Pyisa mung gaiwang hta ahkun hkanse hta sha nga ai). (4) Lama Inglik asuya ni bai galang Myen mung, Gala mung dinghku mung masa lam ni hta n du n shang, na chya lawm ai teng ai shani Pyisa Daihpa mung ngut mung teng sha ngut mat sana re.

DAIHPA GAM A HKAW HTEN BYA MAT AI LAM

Shawng daw na laika pa hta ka tawn sai hte maren, gara shaning, gara aten kaw na Mungnun Asam ga de ginru ginsa yu hkrat wa ai lam gaw: (1) Lajawn Hpung Nawn (2) Kumngu La Sai (3) Chaukang Nawng Mawhkyu ni rai ma ai. Ndai ginru ginsa lam 3 hte gaw ashawng ahpang rai Chaukang bum hku Mungnun ga de ginru ginsa woi yu hkrat wa ai majaw, shanhte lai sa lam hpe daini du hkra Mungnun ga na Jinghpaw ni gaw, "Chaukang lam" nga nna tsun gajai nga ai. Dai hpang "Gadak lam" ngu ai, Gadak bum hku lai shang wa ma ai. Patkai shagawng hku lai shang ai ni mung dingyang prupru shangshang rai nga ai. Mungnun ga de Jinghpaw ni ginru ginsa bu htawt hkrat wa ai gaw Chaukang La Mawhkyu a prat kaw na mungkan shaning tsa ban 18 htum wa mahka mungkan shaning tsa ban 19 hpung-ang du hkra dingyang matut manoi bu htawt hkrat wa nga ai. Lajawn Hpungnawn hte Chaukang La Mawhkyu shara hpe ya e Jinghpaw lamu ga hkan da ai, Jinghpaw mung jarit masat hpe daini du hkra Jinghpaw ni a n gup n gau kaw na ning nga tsun hkai nga ai: "Majoi shingra nan e yu, Chaukang bum hku Tarau hka (Isangpaw) gawn e... gawn e... yawng yang Hkindu lap lakyit shara kaw hprawt, dai nan e Diyun hka zup (Tarau hte Diyun zup shara) kaw du, dai nan e shamyen ru jahku hkam(Jahku hkam kaba ai shamyen ru gaw asak rawng ai rai nna hkashi kaba shara mi hta mahkrai zawn htan taw nga ai, de npu hkali zawn lai ai ni hpe adep sat nna sai chyup lu ai nga salang ni maumwi hta daini du hkra tsun hkai nga ai.)kaw hprawt, dai nan e Hterihpua(Tezpur) (1962 Miwa, Gala majan byin ai shaloi, Miwa hpyenhpung ni du da ai shara, ya Asam mungdaw kaw lawm sai.) ngu ai shara du, dai nan e masan kawp sanit htap(Masan si, namsi gaw shat makai daram kaba nna akawp manga sha gahtap nga ai, gahtap tawn ai akawp gata kaw sa-bya hkumbawp zawn manyen rawng nga ai.

Masan si hte baw hkrut yang grai gaja ai, shinggyim masha hte dusat ni yawng kan mase, kraw gahtet gamawt byin yang sha ya jang tsihkrung tsinan kaba tai ya nga ai. Mungnun ga, Jinghpaw ni nga ai shara hkan shara shagu tu nga ai, raitim akawp sanit gaw Jinghpaw lamu ga masat ai shara kaw sha mu lu ai hta lai gara kaw mung n mu lu nga ai). Masan kawp sanit namsi hpun tu ai shara kaw nna Guwahati (Ya na Asam mungdaw mare daju.) kaw hprawt rai nna, marau hpun tu ai shara Marau pang kaw gale, marau pang rap rai nna Alung Muwa (Ahlawn-Mawnywa) nga tsun ai shara(Ya na hku nga yang Myen mung gata de ang sai.) de hprawt, dai nan e Gat- sa hkindang(Myitkyina kaw na Mandale wanleng jawn yu wa yang ndai shara gaw grai gyip ai hkyet shara mi rai nga ai.). Dai nan e Mali hka kaw hprawt, Mali hka wawra hkran nan e lahta de hkan lung wa yang, Sumpra bum kaw hprawt, dai hte ma hkra Mali hka hpung gum nna htaw Majoi Shingra gaang e hprawt. Ndai hte lamu ga gaw Jinghpaw lamu ga, Jinghpaw mungdan rai sai. Daihpa Gam a hkaw hten bya mat ai ten gaw Gumlau mung du Ndup Nsa, shing nrai Ndup Dumsa Lakang Hkyeng Nawng Gumhkawng yan Ndup Dumsa Lakang Hkyeng La, gahpu kanau yan gaw hkyenlu hkyensha ra yang na matu nhtu magun 7 gun nna Chaukang lam hku lai di nhtawm, Mungnun ga de Mungnun Mawtawk mung, Mawtawk amyu (Aunati Gawhain)ni hpe gahpu kanau jinghku masa hku hkuhkau la nna Gumlau mung maden mawmawn yu sa wa ai aten hta wa rai nga ai.

De a shawng e mung Mungnun ga de galang lamu ga sa gawan hkawm yu ai lam nga sai. Dai shaloi Mawtawk amyu ni hte jinghku matut tawn nna Mawtawk myu shadang sha langai gaw Lakang Hkyeng Nawng yan Lakang Hkyeng La hpe, "Wadi yan e, ngai mung nanhte Ndup Nsa Gumlau mung yu sa gaw." Nga nna Lakang Hkyeng Nawng yan hte rau Gumlau mung sa dam yu na nga nna Hukawng Gumlau mung de hkan nang lung wa ma ai. Mungnun ga de bai yu sa ai shaloi, Mawtawk myu ma kasha hpe shanhte Mungnun ga de bai nhtang wa na hku gade saw yu tim, Gumlau mung kaw jinghku jingyu ni hte nau pyaw dum nna shanhte Mungnun ga de galang ta n kam nhtang wa ai majaw, hpang e she abwi hkan wa na hku ahkang hpyi ma ai. Lakang Hkyeng Nawng mung kanau Lakang Hkyeng La hpe: "Gai deng gaw, nang wa shawng yu wa magang su." Ngu nhtu magun 7 hte shawng shayu dat u ai. Ya ndai (Mungnun ga) de mung Ndup Nsa ni bai galang mung maden madu hkyen nga sai, ya ndai ni hpyen n gun manang bai lu wa hkyen sai ngu ai manawn masham myit hte masha ni e Mawtawk amyu ni hpe: "Nanhte na kasha hpe htaw Gumlau mung de la wanna shawoi kau ngut sa. Ya gaw n bai wa sa. N nga... ngut mat sa." Ngu shingdup shinglang tawn ya ma ai.

Dai hte maren Ndup Nsa Lakang Hkyeng La mung gade n na yang, gahpu e nhtu magun 7 hte shawng shayu dat ai hte rau Mungnun ga de bai du wa ai shaloi mung, "Yu mu n kam yang gaw, nihteng (Nanhte Mawtawk) hpe hyen gasat anyawp kau na matu nhtu magun 7 hte du sa ai nrai i? nihteng hpe hkru kau na hkyen nga ai." Ngu bai galang anan hta akan wan lawn shingdup shalut ya tiktik di ma ai. Mawtawk amyu ni mung gaja wa Lakang Hkyeng La hpe mu ai hte rau, galang ta hpri wabung (chying-raw) kaw rim gyit kuk di bang nna Dabu zup (Dabu hka mazup) hka la-ing kaw kabai bang sat kau nu ai. Lakang Hkyeng La hpe kabai bang ai shara hta sanit ni, sanit ya nsa prut taw nga ai lam daini du labau hta tsun hkai nga ai. Gaja wa Mawtawk ma la kasha dai Gumlau mung de pyaw nan nga mat ai gaw lahkawng ning daram na mat wa sai rai nga ai. Ndup Nsa Gumlau mung e sa nga ai ten, gahpu kanau, jinghku jingyu hkrai pri rai mat nna, wawra nta ni mung saw shaga, lera nta ni mung saw shaga rai, htawra nta de mung sa dam ga, lera nta de mung sa chyai ga nga nna shi gaw mana lau, pyaw daw ndum mat nna shaning sumhking len mat wa ai rai nga ai. Lakang Hkyeng La hpe Dabu zup kaw kabai bang sat kau ai hpang, Mawtawk kasha gaw Hukawng Gumlau mung kawn Mungnun ga dum nta de du wa ai shaloi, mabyin masa lam ni hpe mu chye wa nna mana maka mau mat ai hte hkrit gajawng, yawn ai myit hte tsun nu ai gaw, "E... Nanhte wa hpa majaw dai zawn myit n su ai bungli galaw mit ta! Ya ndai baw i(Gumlau du ni) shananghteng (anhte)hpe gayup magau na nga yang, shananghteng gaw loi mi chyu sha re. Htaw masha na mung (Gumlau mung)wa sa yu masu.

Ngai gaw mu da sai.Gade daram gaja dai gahpu kanau ni wa, lu she n ngut, sha she n ngut, ngai hpe hpe wa shani shana daw jaw daw ya dai. Nihteng wa hkai re dai sawt re kajam dai...hkai re myit n su ai bungli galaw a dai..! Ya ndai baw i(Gumlau du ni), rawt sa wa nhpawt gaw shananghteng gaw nga lam mung n nga sa, shananghteng hpe yawng shangut kau nga dai..." Nga nna shi a Mawtawk amyu ni hpe mana maka sadi jaw daru sharin shaga matsa tawn ma ai. Dai rai nna Matawk ni mung Ndup Nsa Lakang Hkyeng Nawng nga ai de lawan sa nna, "E... Wadi e, kaning di na i e, ngai na myiman hpe yu nna tawn da ya rit (matsan dum la rit), tawn da ya ra, hpyen masa sha gaw hkum shapraw ya mi, laknak gaw mahtai hkum shatai ya mi." Ngu nna Aunati Gawhain gaw Lakang Hkyeng Nawng hpe mana maka lagaw jum ba hkra hkra rai tawngban tawngsi hte mara raw hpyi nem u ai. Ndup Nsa Lakang Hkyeng Nawng wa kanau na lam mung chyapa (myit n pyaw n ngawn), maga mi de mung man lam mung chyapa rai nna myit nchyi nmu rai let htaw Sawngking ga (Sawngking bum) e tawng marang mi hkringsa nga mat ma ai. Myit masin gahtet kawp ai hpang Sawngking ga kawn yu wa nna ya na Arunacha ga de na Dumsa mare kaba hpe de tawn ai rai nga ai. Dai aten "Mungkawm dan (Nhkawm dan)" ngu ai Hukawng ga Gumlau mung shara mi hta Daihpa Gam hpe mung du hkawhkam aya tang ya na hte, Daihpa hkaw htingnu gaw sharawt ya na hkyen shajin nga ai aten ang nga ai.

Daihpa Gam hpe Myen hkawhkam Bagyidawkaw na hkawhkam aya jaw na hte hkaw htingnu gaw gap ya na magam aming jahkrat dat ya ai lam rai nga ai. Daihpa Gam hpe hkaw htingnu gaw sharawt ya na matu mung shawa ni gaw myit n hkrum ai sha n rai, myit npyaw nngawn rai let hkawhkam amying a majaw bungli shang galaw shakut nga ma ai. Shada da bunbun htehte nga nna myit npyaw ai nsam hpe mu nna, asak 15 ning sha naw re ai Ndup Nsa Matsaw Hpyi gaw hpa byin nga ai lam ga gintap san yu yang, mung masha ni gaw, "E, ma e... Ya anhte Gumlau mung na ni yawng Daihpa Gam a mayam tai hkyen sai nang chye i?" Ngu tsun dat u ai. Shaloi Ndup Nsa Matsaw Hpyi wa mung, "Chye, dai wa i, nanhte myit ru taw ai wa, dai gaw hpa n yak ai gaw e, Daihpa Gam na hkaw shabyak kau ya na gaw aloi sha re, hkum tsang u." Ngu tsun dat nu ai. Shaloi mung masha ni gaw, "Rai yang, ma nang kaning di na hkyen nga a nni? Tsun yu rit, ya hkawhkam wa na jang nang alaga si na lu." Ngu daru ahkre dat mu ai. Matsaw Hpyi mung, "Daihpa Gam e, nang hkawhkam n mai galaw ai." Ngu nna shi hkrai shi mung masha ni a man e ja ja pat hkum ai manaw nsen tsun shapraw nga nu ai. Daihpa Gam hkawhkam tai na hpe mung masha ni kadai mung myit n hkrum nga ai. Hpa majaw nga yang, Pyisa ni hte Daihpa ni gaw gahpu kanau jasen shada mi raitim, gumgun gunhpai jawjau ai n bung nga lu ai. Pyisa ni gaw "Jihkawp Tang" hpe jawjau nga ai. Daihpa ni gaw "Jihkawp Du (Tu)" hpe jawjau nga ai.

Gumlau mung na ni gaw mi ningpawt kaw nna "Jihkawp Tang" hpe jawjau ai ni hpe she mung du aya, hkawhkam aya tang mai ai ngu, nga lu ai. Asak 15 ning sha naw re ai Ndup Nsa Matsaw Hpyi wa mung, mung masha ni hpe hpa myit n tsang ra ai lam, Daihpa Gam a hkaw aloi sha jahten kau ya lu ai lam tsun wa ai hpe mung masha ni gaw, kaning di na lam san wa ai hpe Ndup Nsa Matsaw Hpyi wa gaw, ngai hpyi ai arai hpan 3 tam ya rit, bai nna ngai tsun ai hku galaw ya rit, shaloi Daihpa Gam na bungli yawng hkoi mat sana ra ai ngu tsun dat u ai. Dai arai hpan 3 hte gaw: (1) Baw kara tsiptsip re ai masha, baw shanut dik ai la wa- ngan. (2) Htawnghkun nhpye. (3) Malut luti (nhka kinyang) Lahta na arai hpan 3 tam jahkum ya nna, Myen hkawhkam wa Jinghpaw mung de Daihpa Gam hpe hkawhkam aya tang san ya na matu du sa ai shani, Ndup Nsa Matsaw Hpyi gaw mung masha ni hpe shi hkum hpe hpajau ntsa shadun hpai mara tawn nna, Daihpa Gam na hkawhkam aya tang poi wang makau sa manawt shadun tawn na numhtet matsun da u ai. Gaja wa nhtoi gade n na yang, Daihpa Gam a hkawhkam aya dang san na matu, Myen hkawhkam wa Jinghpaw mung de du lung wa ra ai. Maga mi de mung masha ni mung Ndup Nsa Matsaw Hpyi wa hte jahkrum da ai hte maren, galaw bang wa nu ai. Myen hkawhkam wa gaw Daihpa Gam hpe hkawhkam aya tang lakmat shagrau jaw na hkyen nga ai shaloi, poi wang shinggan loi praw di mada dat yu nu ai. Shaloi masha langai mi hpajau ntsa hti jawng gang tawn ai shingnip npu, baw kara tsiptsip re ai masha wa-ngan langai mi hpe wa-hkawm hkawm shagum tawn nna, de ntsa danghpai htan (lahput ang, pai lagaw magyi ntsa hkra lagaw labawp ang mara)dung jawn let, htawnghkun nhpye gata na malut luti shaw nna hkayawm bang, lu marawp nga ai hpe mu dat u ai.

Malut hkayawm lu let masha baw shanut wa a baw ntsa mayen prat shara shatai dan ai hte, malut hkayawm hkyi hpe mung baw ntsa luti ahkawk sharut jahkrat shara shatai dan nga lu ai. Shaloi Myen hkawhkam gaw dai masha wa hpe mu nna rawt gajawng wa ai hte tsun mu ai gaw, "Eh... Daihpa Gam e, nang hpe hkawhkam aya n mai tang sai. Waw... Masha wawra wa gaw masha ntsa she dung jawn let masha baw kaw she mayen prat shara shatai dung taw nga ai le. N mai sai, n mai sai, Daihpa Gam e, nang hpe hkawhkam n mai tang sai, nang hta grau ai wa she nga nga ai. Nang hpe hkawhkam aya jaw jang, bai hpyen majan kaba gapaw wa na ra ai. Dai majaw nang hpe hkawhkam aya n mai tang ya sai." Ngu, dai shani kawn nna Daihpa Gam hpe hkawhkam aya tang san na lam hte, hkawhkam hkaw htingnu gaw gap ya na masing ni yawng hten run bya mat wa sai rai. Asak 15 ning sha naw re ai Ndup Nsa Gumlau du Matsaw Hpyi wa a majaw, dai shani kaw na Daihpa Gam a hkawhkam janmau gup lamang hte Daihpa hkaw htingnu gawgap masing ni yawng dawm jahkring pat kau sai. Myen hkawhkam wa hpang e bai atsawm sagawn yu yang, Daihpa Gam na gaw hpa mung n nga, kadai jinghku jingyu mung n madi shadaw lawm ai rai, kadai hpa tsun lawm ya ai lam mung n nga. Ndup Dumsa Matsaw Hpyi wa gaw Gumlau mung du nga nna nga ai wa mi she rai. Tinang a shadip jahpang mung lu da ai Mungman madu wa mi she rai. Dai majaw Matsaw Hpyi wa a hpaji jaw ai lam, myit hkrum lam she madung rai nga ai ngu, Myen hkawhkam wa mung Daihpa Gam hpe hkawhkam aya jaw shagrau na lam pat jahkring dawm kau ya dat nu ai.

MYEN HKAWHKAM WA DAIHPA GAM HPE HKAWHKAM AYA TANG YA MAYU AI GINLAM

Inglik hkawseng hte Myen hkawhkam ni a lapran Htangzanniya (Kuluni) mung maden majan byin hkat nga ai ten, ang sha-a Pyisa Daihpa mungngut gaw matut manoi Inglik hte Myen wa a matu, mung masa garang lunghkrut kaba yan byin tai ang mat malu ai. Daihpa wa gaw Myen hkawhkam ni hte grau ni htep ai hku matut mahkai nga nna, Pyisa wa gaw Inglik wa a bawnu shachyai ai gata Inglik ni hte grau ganawn mazum lam hpaw nga lu ai. Dai aten Inglik wa mung Myen wa hpe dip shazim kau lu na mahkrun masa ginjang amyu myu tam shakut nga ai ten, Pyisa Daihpa mungngut gaw Myen wa hpe dip shazim kau lu na mung masa laknak kaba hku hkrak jai lang yang mung masa akyu amyat kaba pru wa na tai ai hpe atsawm mu mada tawn sai rai nga ai. Majan wan n hkrung yang hkrung hkra, n grung yang grau grung kaba jat wa hkra, matut manoi dingyang wan sau jat bang ya tiktik re ai gaw Inglik wa hte Myen wa rai nga ai. Mi kaw na shada mungngut nga hkat ai kaw majan wan sau jat bang dat ya jang, majan wan gaw zim mat na lam n nga ai sha grau grung kaba jat wa na lam sha nga sai. Daihpa Gam gaw Myen hkawhkam ni hte dai zawn prupru shangshang matut mahkai nga ai kaw, Myen hkawhkam wa mung shi ahkyak tam nga ai "Magwi kawng achyang" lu tam jaw jang Daihpa Gam hpe hkawhkam aya tang jaw na nga, ga sadi nga lu ai.

Daihpa Gam mung moi shi Nnaw Bum Gam wa a nta kaw magwi kawng achyang lu tawn ai hpe myit hta matsing da nga u ai. Gara hku raitim Nnaw Bum du wa kaw magwi kawng achyang dai hpyi yang n lu la na lam n nga ai hpe shi hkum kam nga ai. Dai majaw Myen hkawhkam wa hpe magwi kawng achyang dai aloi sha lu tam la ya na hpe shi mung ga sadi jaw tawn nu ai. Rai yang, Myen hkawhkam wa mung Daihpa Gam hpe shi a ga sadi hte maren, hkawhkam aya tang ya na matu myit dawdan tawn tim, Nnaw Bum Gam a lata kaw she magwi kawng achyang dai nga ai lam chye wa nna (Daihpa Gam a mying hte ka masat da ai)hkawhkam aya lakmat pa hpe gaw Nnaw Bum wa a lata kaw ap da rai nna, mung du hkawhkam aya gaw Daihpa Gam hpe tang ya na matu ga sadi hte maren galaw na hkyen nga ai rai lu ai. Hpa majaw nga yang Inglik ni hte adawt hkat na matu Daihpa Gam madung rai nga ai. Daihpa Gam gaw mi kaw na hpyen luksuk lu da ai wa mung rai nga ai. Raitim, maga mi de Gumlau du ni yawng mung mi moi kaw na "Jihkawp Tang" hpe jawjau ai ni hpe she mung du masat na nga ai rai. Dai majaw "Jihkawp Tu" jawjau ai Daihpa ni hpe gaw kadai mung mung du hku n hkap la hkraw nga ai. Myen wa mung bai myit yu yang, Gumlau du ni a ga lale jang, shi mung Gumlau du ni a madi shadaw lam n lu mat na mung tsang ra nga ai.

Hpa majaw nga yang Asam Mungnun ga de hpyen majan grai naw baw ra nga ai. Dai majaw hpang jahtum Ndup Dumsa Matsaw Hpyi wa hpaji jaw ai hpe Myen wa a matu hkap la ging nga u ai. Matsaw Hpyi wa mung "Jihkawp Tang" hpe jawjau ai Pyisa wa she mung du tai mai ai lam Daihpa Gam hpe madi shadaw lam n galaw lu nu ai. (Pyisa ni hte Ndup Dumsa ni gaw mi moi kaw na hpyen majan lam ni hta shada shamyet shanat hkye hkrang la hkat ai labau ginlam mung grai galu nga ai. Jahkya tu Mungkawm dan kaw Nbrawng Njaga ni e Pyisa Gumhkawng Nawng hpe si lam lupwat htu na pat shingdang ai hpe Ndup Dumsa ni e luksuk garum la ai majaw si lam lupwat lu htu ai rai nga ai). Lahta e tsun lai wa sai Pyisa Daihpa hte Gumlau mung du ni a gamung ndai gaw hkye mi shawap tsun dan ai daram pyi n rai nga ai. Guji guyang she tsun hkai, ka jahkrat ga nga yang laika man lam hkying, mun hku hkai ra na nhten. Pyisa Daihpa gamung gaw hpunggaw shagu, ninggam shagu laklai ai hku hkai na labau lawnglam hkrai hkrai rai nga ai. Shi hkrai shi mawng shanglawm achya nang mat wa ai Jinghpaw mung du ni mung madang n yawm ai ni hkrai hkrai rai ma ai. Yawng gaw hkikhkam ai labau hkai na lu ai ni hkrai krai rai ma ai. Pyisa Daihpa gamung hta Mungnun Asam ni a labau, Inglik ni a mung maden myit sat lawat, Myen hkawhkam ni a Asam Mungnun ga de majan gasup ai labau lawng lam ni yawng hpe maden jinghka htawng madun dan lu ai pat jamna langai mi zawn rai nga ai.

Jinghpaw mungkan hta Ja Tawng Nawng a labau maumwi ngut ai hpang, Pyisa Daihpa gamung gaw Jinghpaw mungkan hta hkikhkam ai Jinghpaw du magam labau hkringhtawng kaba langai mi rai nga ai. Daini du hkra hpang jahtum, Mungnun ga de gaw Pyisa du ni nga mat. Hukawng ga de gaw Daihpa du ni nga mat rai nga ai. Dai majaw, daini du hkra Hukawng ga de Pyisa htinggaw ni hpe tam yang n mu ai. Dai hte maren, Mungnun ga de mung Daihpa htinggaw ni hpe tam yang n mu lu ai. Daihpa mying mying nna nga ai ni gaw moi madu (Daihpa) ni a mying hkawt hpe shamying lang hkrat wa ai ni she rai ma ai. Pyisa du ni hte Ndup Nsa Gumlau du ni gaw daini Mungnun ga de nga pra mat ai lam gaw majoi ginru ginsa lam hku pra shajang nga mat wa ai ni n rai ma ai. Du daw sai hkaw hkam nna Mung maden hpyen majan ginsup let, nga pra shajang ai ni rai ma ai. Ndai Gumlau du ni a shawng daw kaw na Mungnun ga de Jinghpaw ni sen lam hku nga shajang lai wa sai raitim, mungkan a man e, labau shang mying gumhkawng ai du magam hkringhtawng hte Mungnun ga de ningngai nga mat wa ai ni gaw Pyisa du ni hte Ndup Nsa Gumlau mung du ni rai ma ai. (Ma prat ten kaw na ndai gamung ni gaw, Nu (Kawhta Lu) hte Wa (Dumsa Nawng Hkum) yan a n-gup n-gau kaw na galoi mung na nga ai. Ya bai ka jahkrat ai shaloi mung Dumsa mare na myitsu salang Lahkang Nawng, Nsai La, Gawngba Nawng (Wahkyet Na mare)ni hte tsawm san jahta ningrai la nna nye a tinggyeng ka matsing buk kaw na gamung ni rai nga ai. Shut ai lam ni nga yang, hpaji jaw sharai la ya mi).