PALAUNG (TA-ANG) AMYUSHA NI A RAWT MALAN HKRUNLAM

I. Palaung (Ta-Ang, Balawng) Amyusha Ni Nga Pra Hkrat Wa Ai Lam.

Palaung (Ta-ang) amyusha ni gaw Mun Hkamer amyu ni hta na amyu bawsang langai rai nga ai. Miwa Mung ga kaw nna Manmaw ga hku Mungmyit Sinli ga de shang wa ai re lam chye lu ai. “La” amyusha ni nga lai wa ai shara ni hta Kachin hte Palaung ni bai du shang wa nna lahta Sam mung na bum ni hta jawm nga pra wa ai ni re. Bum langai ngai hta gaw lawu lahta rai nna rau jawm de ai shara ni mung nga ai. Palaung amyusha ni a lakung lama ni gaw, (1) Rumai (2) Ruhkaw (3) Rugawng (4) Ruchying (Pale) (5) Ruhkram (6) Samlung (7) Htawrai (8) Kunhe (9) Tawngma (10) Rupo (11) Ruma (12) Rulai (13) Ruhkuk (14) Rushe (15) Runaw (16) Rutra (17) Rubrang (18) Rubrawng (19) Ngawnrawt (20) Pangrim ni rai ma ai.

Samlung hte Htawrai lakung lama ni gaw AD. 1400 ning daram hta Miwa Mung Yunnan kaw nna Sam Mung Loilung Namsan bum (Tawng Peng ga) de kaga Palaung amyusha ni a shawng kaw nna du bang sai lam chye lu ai. Loilung (or) Tawng Peng ngu ai gaw Sinli, Sipaw, Mungmyit Ginwang masum na Palaung Sawbwa Du dung ai Ginwang kaji langai rai nga ai. Dai Sawbwa Du hpe Myen Hkawhkam prat kaw nna masat masa galaw da ai re. Myen Hkawhkam ni hpe law law rawtmalan yu sai lam (Kungbawngset laban Vol. 3:pp 298) hta mu lu ai. Tawng Peng Sawbwa Hkun Tha gaw AD. 1861 hta Myen Hkawhkam moimang hpe Myen ni n chye hkra Kachin ni makoi lup kau ya sai.

Ruhkaw lakung ni gaw Kyawkme, Munglung, He Mung, Mungmyit grupyin de nga nna hpalap hkai sha chye ma ai. Ruhkran lakung lama ni gaw lawu sam Mung Tawnggyi, Laihka ga hkan Sam hte Pa-O ni a lapran hkan nga matep nang nga ma ai. Rumai hte Ruchying (Pale) lakung lama ni gaw Mungji ga hte Sakhkung hka lapran bum shagawng ni hta shanu nga ma ai. Rumai (Humai) lakung lama nkau mi gaw Kutkai grup-yin hte Mungwi ga, Namhkam bum mayan hku law nga ma ai. Bangtawng, Humai lakung lama ni gaw Sam labau laika hta yu ai shaloi Miwa Mung Monghkawn (Mangshi) ga kaw nna Bugang Htam Ming woiawn ai htinggaw 80 Howa Kawng Wai kaw du shang wa masai. Dai kaw nna shara gran, htuk manu dam lada ai shara madun la na matu Maran Jaulung Duwa kaw sa hpyi lajin ma ai. Dai ten hta Maran Jaulung Duwa gaw Howa hte Mungji ga lahkawng hpe up nga ai re majaw Mungji ga Mungpaw, Hubung, Bangsak, Mungdawng shara ni hta nga na ahkang jaw ai.

Dai ten hta Kokang ga Shantung mare hta Miwa damya hpung mi du pru nna Kokang ga ting hta shalau mya sha hkawm nga ai shiga na ai hte Kokang Palaung Buhing Htak Thing gaw shi a hkringmang marai lahkawng hpe Banglum bum, Mungji htingnu de hpyen n-gun garum hpyi na matu shangun dat ai. Jawn Gumra langai, htaw gumra 10 hte dumsu wutang gap 5 hpe matut mahkai ja shatai na jaw dat wu ai. Maran Laika Jaulung Duwa gaw lawu lahta kahpu kanau salang ni hte bawng jahkrum nna shi shinggyin da ai hpyen hpung hpe Kokang ga, Shantung mare de shangun dat wu ai. Dai hpyen hpung ni gaw Miwa damya hpung ni hpe sa gasat shapraw kau ya ai hte garum la sai.

II. Palaung (Ta-Ang) Rawtmalan Dap Rai N Pru Yang Na Shingdu Labau

1. Loilung Du ni hte Kachin Du ni a lam

Ninglum Husa Kachin ni angwi apyaw rai galaw lu, galaw sha nna nga nga yang, Loilung Du kasha ni ga-law gasat hkat wa ma ai. Manloi kaw nga ai Hkun Sa (or) Seng Yawt Hkam gaw, Loilung Htingnu e nga ai Hkun Seng (or) Hkam Gawn gaw, Husa Ninglum Du ni hpe garum hpyi ai. “Du Ninglum ni e, anhte Sakhkung hka wawra hkran du hkra naw sa sa dat marit, shing-rai nanhte bai wa nna, Hkun Sa (or) Seng Yawt Hkam hpe wa gasat mu; dang jang nanhte up sha mu” nga ma ai. Kachin Ninglum Duwa gaw, “dai hku n rai law, Dunglung Pa na mam sha n ma yang gaw n tsang ra ai, anhte sa gasat dang jang Htingnu de bai wa dung u” ngu nna, ya du hkra naw nga ai Laika Lunghtawn, Maw Raw hka ntsa kaw makoi tawn da ma ai. Kachin Du ni shani e mam htu ai, shana e wantsi htu hkyen lajang nna, Hkun Sa (or) Seng Yawt Hkam, Manloi kaw poi kaba galaw nga yang, atsawm sha gasat dang la kau masai. Dai hpang Hkun Seng (or) Hkam Gawng hpe Loilung Hkaw, Namsan Htingnu kaw bai sa shadun ma ai. Hkun Seng (or) Hkam Gawn gaw, “daini kaw nna gaw nanhte Du Ninglum ni a chyeju kaba la sai majaw, nanhte gaw lahta Hkaw, anhte gaw lawu Hkaw, (Hawdau, Hawnwi) rai nna nga ga” ngu ai.

Kachin Du ni gaw, “anhte a shara de she wa na ga ai” nga ma ai. Dawng Gyaw hte Manloi lapran kaw, mare de na matu tsun tim n hkapla ma ai. Dai gaw nat jaw ai majaw mung rai nga ai. Loilung Du ni gaw, htawmhpang na gasadi sakse rai u ga nga nna, Dawng Gyaw lam kaw nlung langai jung, Manloi lam kaw nlung langai jung tawn da manu ai. Rau Chying mare na Lashi Hpawng Um hte Num Ningbaw rai nga ai, Nam Hkyek, Nam Hkawng na Lamai Num gaw, machyu, wantsi, lusha sa jaw garum ma ai. Dai majan hta Dawng Gyaw hte Ngawn Sai ni gaw, Kachin Du ni hpe hkap garum la ai ni rai ma ai. Dai majaw, Kachin Du ni a matu, Dawng Gyaw gaw shat sha shara rai nna, Ngawn Sai gaw, hkringsa shara tai u ga nga, ya du hkra Dawng Gyaw hte Husa gaw, galaw lu, galaw sha shara, nga shara n garan ai sha raprap rara jawm galaw sha nga ai re. Ndai lang na mabyin gaw Kachin Du ni hpe regau kumhpa lamuga garan masat jaw ai No. 2 lang ngu na rai sai. Nlung shadaw jun yang na Gashaka sakse Laika; “Anhte lahkawng maga na tsawra shawang myit hpe makoi magap da ai lam hpa mung n nga ai sha, tengman jet ai jinghku majing rai nga saga. Anhte lahkawng maga a lapran, machyu, wan-yam nsen n shapraw ai sha, yakhkak ai ten, ngwipyaw ai ten, ashat rau jawm sha, li-wawn jawn hka-rap tim arau, lachyen lahka n nga ai sha, hpa baw manghkang mung n shabyin na saga ai, ngu nna gasadi, gashaka tawn da ga ai. Galoi, kaning re aten hta raitim htani htana myithkrum, myitmang shabawn nga na ga ai ngu nna jawm shagrin tawn sai. Ndai gasadi, gashaka gaw tutnawng e tsit lali prut pru nga ai matsun maku zawn grin nga u ga law” nga ai re.

2. English Du Ni Shang Wa Ai Ten Na Loilung Du Ni The Kachin Du Ni Sawbwa Hkun Pan Sein a Ten Myen mungdan hpe English ni uphkang nga ai ten Loilung Hkaw hta Hkun Pan Sein wa Hkaw dung nga ai. Shi gaw Shanhpraw num langai la nna nga nga ai. 1942 May shata hta Japan ni Sam mung shara shagu du shang wa masai. Nasan Sawbwa Du Hkun Pan Sein gaw Japan ni hpe kalang lata hkap tau la ai. Japan ni rnasum ning up ai hpang 1044-45 ning daram hta Amercan Ranger (101) hpyen ni gaw, Jinghpaw mung hku yu wa nna, Loilung ga hta uphkang sha nga ai Japan hpe atsai awai gasat shapraw kau masai. Dai ten hta Loilung Sawbwa Du Hkun Pan Sein gaw hkrit nna narn de makoi hkawm nga ai. Dai hpe Kachin hpyen Kaichyan galaw ai ni sa mu nna, American dap (4) ni hte matut mahkai jahkrup jahkrum, hting-rai hparan ya nna, Namsan Sawbwa Htingnu hpe bai ap ya rna ai. Dai hpang Hkun Pan Sein hpe Htingnu de bai wa shadun ai.

Hkun Pan Sein gaw; "Nu Wa ni shangai dat ai asak gaw htum sai, ya gaw nan the Kachin kanu kawa ni shangai ai asak the she hkrung nga ni ai" nga nna, gashaka laika ka, tamasat ka da sai lam chye lu ai. Gade nna yang American ni mung wa mat sai. Dai ten hta naw ngam ai Miwa hpraw Kun Ming Tang (K.M. T) Dap ni gaw, Loilung Namsan bum ting wa hpring nga nna, ja gumhpraw hpyi, jun damya kaba hku wa nga nga ai. Laiwa laisa masha ni hpe jep, san rim rai wa nga rna ai. Loilung Namsan bum na Palaung ni gaw, Kachin Du ni hpe bai garum hpyi rna ai. Kachin Du ni gaw, American Ranger dap kaw nna nhtang wa ai hpyenla ni hpe lana mi kaw sha shinggyin la nna, sa gasat jahtaw kau ya masai. Dai majan hta woi-awn ai ni gaw, 1.Tong-uk Pausa Naw, 2. Yazawut Hpauyam Gam, 3. Yazawut Hpau Awn, 4. Palaung Yazawut Pan Awng ni rai rna ai. Nadai zawn Loilung Du, Loilung ga hpe law law lang hkyela ai majaw, Kachin Du ni hpe Tawngpeng ga kaw hkawn kang hkanse hta sha shangun ai gaw, Husa Du Hkam Awng a prat '1962 ning, Myen hpyen Shadip Shahpang magam ahkaw ahkang zingla kau ai ten du hkra rai sal.

III. Palaung (Ta-ang) amyu sha ni rawtmalan hpang wa ai lam

Sam amyusha ni gaw 1959 ning kaw nna rawtmalan hpang wa sai. 1960-61 ning hkan SSA. Hpye dap hpe Palaung Dap (5) hte Dap (6) lawm Dap Dung (6) shawng hpaw ai. SSA Dap Dung 4, 5, 6 ni gaw Mandalay, Muse mawdaw lam a Sinna maga Kyawkrne, Sipaw, Lashu, Muse, Namhkam Lapran de shara jahkrat shamu Shamawt ai. SSA. Palaung Dap Dung (5) hte Dap Dung (6) gaw 1963 ning January shata (12) ya kaw nna Palaung National Force (P.N.F) ngu daidaw shamying hpaw hpang wa sai. 1968 ning hkan du hkra SSA hte Pawng nna naw shamu shamawt hkawm ai. P.N.F Dap Dung 5, 6 gaw 1963 ning kaw nna Man Dung, Lashu mawdaw lam hpe ka-ang tawn nna lawu lahta rai shara garan shamu shamawt hpang sai. Du kaba Hkam Aye hte Hkun Li woi-awn ai Dap Dung (8) gaw Loilung Namsan masha, Samlung hte Htawrai lakung lama ni grau law nna mawdaw lam lawm (Dingda) maga Kyawkme, Sipaw, Lashu., Namsan lapran Loilung Namsan bum hta ru jung shamu shamawt ai. Du Kaba Hkan Tawng wei-awn ai Dap Dung (6) gaw Rumai (Humai) masha law malawng rai nna mawdaw lam ahta (Dingdung) maga Kutkai, Muse, Namhkam lapran Sinli bum, Namhkam bum, Mungwi ga, Jegau, Mung Gwang ga hta ru jung shamu shamawt ai. Dai zawn shara garan masat tawn ai kata mungshawa kaw hpyen garum war fund, ration kashun hta hkat ai ninghkan e shada n htuk n ram hkat ai lam byin wa masai. Dap (5) ni gaw Miwa Hpraw Kun Ming Tang (KMT) Dap ni hte pawng nna Wingmau kaw Dap jung nhtawm P.N.F Dap (6) ni hpe jahte tam ninghkap gasat ai lam galaw wa sai. Palaung Dap (5) hte K.M.T dap ni gaw n-gun ja wa dum nna 1970 ning du hkra SSA, PNF, KIA ni hpe ninghkap gasat ai lam galaw lai wa sai.

IV. KIO/A hte PNF. Magam Jinghku Galaw Wa Ai Lam

1. Palaung Dap (5) gaw KMT the pawng nna P.N.F Dap (6) ni hpe laja lana rai gasat wa ai majaw Du Kaba Hkan Tawng gaw KIA hyen dap de hyen garum hpyi matut mahkai lam galaw wa ai. 1963 ning hta GOC. Du Kaba Lahtaw Zau Seng gaw Du Kaba Zau Dan jan Nang Htui Hkam hpe lit jaw nna Du Kaba Hkan Tawng hpe sa woi wa shangun ai. Bang Hkam Pa, Нка Hkye Kahtawng kaw shawng hkrum hkat ai. Nba Pa Yittsang Camp kaw hkrumzup bawngban nna magam jinghku (bossoos) kumbang jun da lu sai. 1964 ning hta PNF hpyenla marai 30 hpe mung Yittsang Camp kaw hyen hpaji sharin ya ai. KIA hyenla bang jat ya nna PNF dap hpe galaw hpaw shagrak ya matwa sai.

2. Du Kaba Hkan Tawng hte Than Win Shannau woi-awn ai P.N.F Dap (6) ni hpe Dap ru jung shara masat ya na matu tang hpyi ai hte seng nna KIO/A, SSA, PNF. Hpung masum na ningbaw ningla ni 1965 ning hta Kudawng Ginwang, Galeng Ginwangdaw Namhu Camp kaw Kaleng hkrum bangban ai. 1966 ning hta K1O/A, SSA, PNF na Salang ni Mandung lahta Hku Mung Jegau kaw kalang bai krum bawngban ai. KIO/A de na Du Kaba Zau Dan, Du Kaba Malizup Zau Mai, Du Lahtaw Naw Hkam, SSA. Dap Dung (4) na Du Kaba Jau Si Lin, Du Kaba Ban Mau, P.N.F Palaung Dap (5) na Du Kaba Hkun Aye, Du Kaba Hkun Li Dap (6) na Du Kaba Hkan Tawng, Du Kaba Loi Sung ni lawm ai. Dai lang na zuphpawng hta Du Kaba Hkan Tawng woi-awn ai P.N.F hpyen hpung ni Ginjaw Rung jung na shara hpyi wa ai hpe SSA ni mit n hkrum ai. Dap ru jung shara hte seng nna KIO/A gaw Kachin Sub State shara hta shamu shamawt na, SSA gaw moi na Sam Sawbwa ni up ai shara hta shamu shamawt na, PNF ni gaw Palaung Sawbwa up ai shara Loilung Namsan bum (Tawng Peng) hta naw shamu shamawt na hku tang shawn ma ai. Du Kaba Hkan Tawng gaw KIA ni a shara Mandung hte Nam hkam bum lapran masat ya na hpyi ai hpe SSA ni myit n hkrum ai majaw zuphpawng rai n ngut yang pru matwa ma ai. KIO/A hte PNF salang ni bai matut hpawng nna Mandung hte Namhkam lapran KIO/A uphkang shara Oi Law Ginwangdaw (Township) shara hta PNF Ginjaw npawt rudi rung gan hpaw hpang la na matu myit ya ai. Ginwangdaw shara hte Ginwangdaw Rung Ginwangdaw Du salang Hpaula La hte Rung masha yawng lawm, Rung mahkrun masa, hpyen masa lam amyu myu hku nna garum jaw ya a1. Ginwangdaw Du, salang Hpaula La hte Rung masha lawm nna ap da ai lam gaw;- (1) KIO/A hte seng ai ginra, magam dap bungli, masing masa amyu myu hpe madu tai nga na matu. (2) PNF magam dap hpe magam dap bungli, masing masa amyu myu hta garum shingtau la na matu ap da ai re lam Du Kaba Malizup Zau Mai kaw nna tsun sanglang da ai.

3. 1976 ning February shata 10-14 ya lapran hta KIO Ginjaw Komiti Tingnyang Up Salang Kaba Maran Brang Seng woi-awn nna PNF Ginjaw Komiti Tingnyang Up Du Kaba Hkan Tawng woi-awn ai hpung ni hte KIO Ginjaw shara Pa Jau Gat yang kaw hkrum zup bawngban nna gasadi laika jawm ka da lu sai. Dai zuphpawng kaw myithkrum bawngban la lu ai lam ni hta na;- (1) Kachin amyusha ni hte Palaung amyusha ni a lapran lai sai ten hta shada sat hkat, nat hkat ai manghkang byin lai wa ai hpe lahkawng maga mara raw shaprai) hkat nna amyu, rusai, nawku makam masham n ginhka ai sha mungkan grin nga dingsa rau jawm nga jawm pra sa wa na kang ai Dinggrin magam jinghku galaw makyit mahkai sa wa na lam. (2) PNF ngu ai mying hpe PSLO/PSLA ngu galai shamying kau ai lam. (3) Lamuga shara masat hkat ai lam hpe ra ai hta hkan nna byeng gram la loi ai masa lang sa wa na lam ni myithkrum da ai hpe mu chye lu ai.

4. PSLA hpyen dap Rung hpaw shabawn shagrak ya na matu Rung mahkrun masa chye ai masha hpyi ai majaw tinang KIA masat (2) Dap Dung na Du Hpauwung Brang Awng (Adjt) hte masat (9) Dap Dung na Gyi Jum Ndau Kum Awng hpe shangun ya nna Rung hpaw shabawn lam hta garum la sai.

V. KIO hte PSLO Lapran Shamu Shamawt Na Shara Masat Ai Lam

1. Palaung amyusha rawtmalan hpung PNF ni gaw 1963 ning rawtmalan galaw hpang wa ai ten Kyawkme, Sipaw, Namsan lapran Loilung Namsan bum shara ni hta da hpran shamu shamawt hkawm nga ai re. 1966 ning May shata hta Kachin Sub State shara Hu mung Jegau kaw KIA, SSA, PNF ningbaw ningla ni hkrumzup bawngban ai shaloi PNF ningbaw Kaba Hkan Tawng gaw Hpyen dap ru jung shara masat ya na tang hpyi shawn ai. KIA ningbaw ningla ni gaw rawtmalan shada pawn ba la hkat ai hku nna KIA jum Uphkang nga ai Mandung hte Namhkam lapran Mungwui Oi Law Ginwangdaw shara kaw ru jung shamu shamawt shara gan masat ya ai. Dai hpe SSA ni myit n hkrum ai majaw zuphpawng rai n ngut yang pru matwa ai lam byin ai

2. 1967 ning hta Myen Mung Kummyunit Pati CPB ni shara kashun htu shadut shang wa ai hpe n hkap shadang lu ai majaw PNF ningbaw Kaba Hkan Tawng gaw 1971 ning hta K1O/A kaw nna lit la makawp maga la na matu dai ten na masat (1) Dap Ba Up, Du Kaba Zau Dan hpe bai nhtang ap ya sai. 1982 ning du hkra Kodawng Ginwang, Nmau Ginwang hpaw nna KIO/A ni bai lit la jum uphkang lai wa ai.

3. 1967 ning kaw nna KIO/A jum uphkang nga ai Kodawng Giwang, Munglung Ginwangdaw (Munglung Ngadawng ga) hte masat (4) Dap Ba, Mobile A. coy, B. coy ni jum uphkang nga ai Namhkam bum, Sinli bum shara ni hta 1978 ning August shata 14 ya kaw nna KIA hte PSLA myit hkrum hpyen man hpaw la ai. Munglung Ngadawng ga kaw Zai ladat (1) Namhkam bum, Sinli bum kaw zai ladat (2) hpaw masat nna jum uphkang lai wa sai.

4. Mung-yu Loi Pau shara hpe PSLO/A ni lai sa lai wa hte malu masha yak hkak manghkang hparan la lu na matu 3.6.1978 ya shani Du Kaba Seng Hpung hte Ningbaw Kaba Hkan Tawng yan woi-awn ai lahkawng maga na salang ni bawng jahkrup nna ahkang jaw ya hkat tawn ai. Myithkrum hpyen man bai hpaw wa ai ten hta zai ladat 2 a shamu shamawt shara hku ahkang jaw tawn ai re.

5. 1983 ning April shata hta myit hkrum hpyenman, hpyen zai ladat dawm sai hte Apri shata 17 ya shani Oi Law Ginwangdaw shara Pang Kanai ni a hkauna Pa kaw KIO hte PSLO lahkawng mag a na salang ni shawng lawm una Munglung Ngadawng ga hte Namhkam bum, Sinli bum, Mungwui ga shara ni hpe PSLO/ A ni a hpyen masa shamu shamawt mai na matu jum uphkang shara hku ahkangjaw hkat tawn ai, 2005 ning PSLO/ Ani Myen hpyen dap hpe laknak ap kau ai aten du hkra re.

VI KIO/A Kaw Nna PNF, PSLO/A Hpe Hpyen Majan Gasat Garum La Ai Lam

1. 1969-70 ning hta Du Kaba Hkun Aye hte Hkun Liwoi-awn ai PNF Dap (5) ni gaw Miwa Hpraw Kun Ming Tang (KMT) hpyen hpung ni hte pawng mat nna Du Kaba Hkan Tawng woi-awn ai Dap (6) hpe jahte tam nna shada gasat hkat ai majaw byin wa ai.

PNF Dap (6) hpe woi-awn ai Du Kaba Hkan Tawng gaw KIOIA de hpyen garum wa hpyi ai majaw masat (I) Dap Ba Up, Ou Kaba Zau Dan woi-awn ai 1st . Bn, 2nd. Bn, 8th. Bn, 9th. Bn na hpyen hpung ni 1970 ning November shata hta PNF Dap (6) ni hte pawng nna Loilung, Namsan bum, Wingmau kaw Oap jung nga ai PNF Dap (5) hte KMT Dap ni hpe sa htin gasat garum la ai. Dai majan hta tinang KIA kaw na marai (20) jan si, hkala hkrum mat ai. Wingman Oap hpe ninghtoi (12) ya tup wang matep gasat hkat nga yang MSL. Myen hpyen dap Hk. L. Y (7) Du Up Labang Yaw Han woi-awn ai hpyen n-gun 200 daram Mungmyit hku lung wa at hpe Hkun Hka, Lot Gin, Thing Chyi lam de hkap ai Du Kaba Than Win ni shalai bang dat ai majaw Wingman kaw shana yup tung e lai shang bang matwa nna PNF Dap (5) hte KMT I hpe laknak wa hpyi zingla kau ya ai. MSL Dap ni hpe PNF Dap (5) na Hkun Aye, Hkun Li ni shaga la ai re lam chye lu ai. Myen hpyen dap ni hpyen garum du bang mat ai majaw tinang Oap ni htingnut yen kau da sai. PNF dap (5) hte KMT dap ni hpe Myen hpyen dap ni laknak hpyu zing la kau ya ai majaw dai hpyen hpung ni n nga mat sai Du Kaba Hkan Tawng wei-awn ai PNF dap ni gaw Loilung Namsan bum kaw dap rujung da hpran la matwa lu sai.

2. 1973-74 ning hta PNF ni jum uphkang nga ai shara Loilung Namsan bum de SSA dap Ba (3) ni Du Kaba Tsai Lik wei-awn nna htu je bang wa ai ma jaw SSA the PNF ni gasat hkat ai majaw byin ai. Tinang K1A Dap Ba (1) ni hpe PNF ni hpyen garum hpyi wa ai majaw masat (1) Dap Ba na hpyen hpung ni hte masat (9) dap na hpyen hpung ni hpe Du Kaba Baruna Zau Hpang (9th. c. 0) the Du Hkamma Dau Hkawng (9th zi/c) yan wei-awn una sa garum ai. PNF hte KIA pawng ai majaw masing hpe dap hpung (column) 4 hpaw una PNF na Du Kaba Than Win (zai ladat up), KIA na Du Kaba Zau Hpang (tau zai ladat up) lit la woi-awn ai. 1974 ning January shata kaw nna SSA Dap Ba (3) ni hpe Gun Hai, Hu Gawt, Hu Sun, Ungmatet, Ungmajawrn, Hkyinwu, Kyawk Hpyu, Mai Ngaw shara ni hta hkan tam gasat ai. Du Hkamma Dau. Hkawng woi-awn ai dap hpung ni gaw Munglung hte Munggat Mawdaw lam laidi nna Loilen, Kyawk Hpya, Padang, Ye Ni du hkra mung shawa kahkyin gumdin let majan je htu shang matwa lu ai. SSA hpe Loilung Namsan bum kaw na htirn gasat gawt shapraw kau lu ai hpang 1974 ning May shata hta Loilung ga Hkin Gau, Hkin Mau kaw SSA, KIA, PNF hpung (3) na salang ni hkrum bawngban una gap hkat jahkring ta masat jawm ka da ai.

3. 1975-76 ning hta Myen mung Kummyunit Pati (CPB) hpyen hpung ni Mandung hte N amhkam lapran Namhkam bum, Sinli bum, Mungwui ga, Hku Mung, Jegau, Mandung ga de htu shad ut shang wa ai majaw KIA hte PSLAni pawng nna Nyau. Chyang laru majan masing hte CPB hpe jawm gasat ai. 1976 ning May shata hta Mungwui ga Nawng Bat Palaung Kahtawng kaw CPB hte gasat gala lam jahkring ai gasadi laika jawm ka nna gap hkat jahkring kau sai.

4. 1974 ning May shata hta PSLA hte SSA gap hkat ja hkring sai lam myithkrum gasadi laika chyawm ka da sai raitim 1978 ning hta SSA ni PSLOIA uphkang shara dejahte tam nna bat htim gasat bang wa ai shaloi mung tinang KIA masat (4) Dap Ba hte Dap Dung 8, 9 na hpyen n-gun 100 jan gaw PSLA hpyen hking buhpun nna 1978 ning June, July shata hta SSA hpe ning hkap gasat gawt shapraw garum la sai.

5. 1979ninghtamungPSLOIA hte SSA ni kalang bai gasat hkat wa ai rnajaw tinang KIA masat (9) Dap Dung na Du Tau Gawlu Tu hte Gyi Jum Labya Naw Din wei-awn ai hpyen n-gun 70 jan bai sa gasat garum la ai, Dap hpung (2) hpaw shabawn ai. PSLA na Du Jum Aik Mung hte Du Aik Lu woi-awn nna SSAhpe Loilung bum Dawnggyaw, Manloi, Aram, Hke Hkin, Gun Hai, Banglum, Banglaw, Kyawk Hpyu, Mai Ngaw, Ba leng ginra ni hta htin gasat gawt shapraw kam lu hkra sa gasat garum lai wa sai. Tinang KIA hku nna PNFIPSLAhpe hpyen gasat sa garum la ai san sha 5 lang rai sai.

VII. Sinat Laknak Garum Jaw Ai Lam

1979 ning February shata hta KIO/A kaw nna PSLA hpe sinat kaji hpan hkum lau (120) hte pala ni garum jaw ai. Dai sinat hpe PSLA Du Kaba Nyi Lung woi-awn nna KIA masat (3) Dap Ba Daju, Jahtu bum kaw wa hpai la ma ai. Masat (4) Dap Ba Daju na Du lamung Gam Seng hte masat (9) Dap Dung na Gyi Jum Labya Naw Din woiawn ai hpyen n-gun (40) gaw hkrum lam shim lam lit la ya nna wa woi hpai la ai.

VIII. PSLO/A Kata Ningbaw Ningla Gali Galai Galaw Wa Ai Lam

1. 1978 ning April shata hta Ningbaw Kaba Hkan Tawng si sum matwa sai majaw Du Kaba Than Win Ningbaw Kaba hte Dap Awn Daju magam lit la gunhpai wa ai.

2. 1982 ning hta PSLO/A Ginjaw Komiti hta Du Kaba Than Win gaw hpyen gumshem lai hte Dap shawa, mungshawa hpe dip sha, dang sha ai hpe n ra sharawng ai majaw ahkyak la rim jep, dawm jahkring shapraw kau nna Salang Kaba Ung Hkai hpe Ningbaw Kaba dang san la sai. Du Kaba Aik Mung hpe Dap Awn Daju (C.S) galai dang san la masai.

3. PSLO ningbaw Kaba Ung Hkai gaw hkamja lam n lu ai majaw Yangong de tsi sa tsi hkawm nga yang 1984 ning hta Myen hpyen a lata hta rim hkrum mat ai majaw 1984 ning hta Du Kaba Hkru Sangai (Kyaw La) hpe Ningbaw Kaba galai dang san la ai. Dap Awn Daju (C.S) magam lit hpe Du Kaba Aik Mung matut lit la gunhpai ai.

4. Ningbaw Kaba Hkru Sangai mung hkumhkrang hkamja lam n nga wa ai majaw 1986 ning hta hkringsa mat nna Du Kaba Aik Mung gaw 2005 ning Myen hpyen dap hpe laknak ap kau ai ten du hkra Ningbaw Kaba magam lit hpe gunhpai lai wa ai. Dap Awn Daju (C.S) magam lit hpe Du Kaba Nyi Lung gaw 1986- 2005 du hkra gunhpai wa ai.

IX. Gaphkat Jahkring, Simsa Lam La Ai Lam

1989 ning kaw nna 1991 ning lapran Sam Mung kaw nga ai rawtmalan hpung CPB, SSA, KDA ni hte kaga rawtmalan hpung n kau mi Myen Shadip Jahpang Magam NWT hte gap hkat jahkring, simsa lam la ai hpung law wa ai. N.W.T Shadip Jahpang Magam ni gaw PSLO/ PSLA hpe mung mungmasa, hpyenmasa lam amyu hku jahkrit shagyeng wa ai majaw 1991 ning April shata 21 ya shani Myen hpyen ni hte gap hkat jahkring simsa lam la mat sai. Shanhte a Rung Ginjaw hpe mung Mandung (Man Tone) myo kata de Myen hpyen dap ni a npu kaw htawt nga ra mat ai. Simsa lam la ai 1991-2005 ning lapran Buga Gaw Sharawt Masing hku mungshawa hpe mawdaw lam htu ya, hpaji jawng, tsirung, tsi jaw gawk ni galaw ya ai. Wuhpung wuhpawng a matu jagumhpraw tam hpaga yumga ni loili lu galaw la ai sha re hpe mu chye ya ai.

X. Myen Shadip Jahpang Hpyen Dap Hpe Laknak Ap Kau Ai Lam

N.A.Hp Myen hpyen Shadip Jahpang Lashu Taing Mo, Du Daju Myit Hlai gaw PSLO Ningbaw Kaba Aik Mung hpe Lashu Taing Ruing de shaga la nna laknak ap (laknak jahkrat) kau na lam jahkrit sharim, shagyeng tawn nna Mandung kaw nga ai PSLO/A Ginjaw Rung ni hpe Myen hpyen dap ni sa wang tawn nna sinat laknak hpyu zing kau ya ai majaw 2005 ning April shata 29 ya shani laknak ap kau ra mat ai.

XI. PSLF/TNLA Bai Hpaw Shabawn Wa Ai Lam

1991 ning April shata 21 ya hta PSLO/A ni Myen hpyen Shadip Jahpang (N.W.T) hte gap hkat jahkring, simsa lam la mat ai aten hta Dap hpawm NDF. Kaw shang lawm nna KNU Ginjaw Mannapalaw kaw du nga ai hpyen hpung ni gaw PSLO/A Ginjaw de n wa sai sha Kayin amyusha rawtmalan hpung KNU hte kaga rawtmalan hpung ni madi shadaw garum la ai majaw 1992 ning January shata 12 ya shani Palaung State Liberation Force PSLF hpe hpaw shabawn la nna NDF hpyen hpung hte rau ta gindun nhtawm rawtmalan bungli hpe bai shamu shamawt galaw hpang wa sai. Laknak lang rawtmalan hpyen hpung hpe Palaung ginra hta ru jung da hpran shara la shamu shamawt na matu PSLA Dap Awn Daju Usa Du Kaba Nyi Lung hte ya na PSLF Ningbaw Ta Aik Hpung yan bawngban jahkrup nna 2007 ning July shata hta Palaung Nation Liberation Army (PNLA) hpe hpaw shabawn, shamu shamawt hpang wa sai. 2007 ning February shata (18) ya hta Du Kaba Nyi Lung machyi si mat ai majaw PNLA shamu shamawt lam hpe myit yawshada tawn ai daram n lu galaw, yakhkak dut dang lam nga mat ai. Palaung amyusha ni hte buga ginra hpe makawp maga na laknak lang ai hpyen hpung langai nga ra ai re majaw 2009 ning October shata hta PSLF salang ni hte PSLA hpyen hpu-awn Usa nkau mi bawng jahkrup nna Ta-ang National Liberation Army TNLA hpe hpaw shabawn shagrin la lu sai. PSLF/ TNLA hpe shawng nnan hpaw shabawn wa ai ten hta Du Up Jum Mai Aik Hpung gaw Ningbaw Kaba, Du Up Mai Bung Kyaw gaw Amu Madu rai nna Komiti Salang hku nna Du Kaba Aik Htak, Du Kaba Aung Pe, Du Kaba Tin Win (Hku Lang) ni hte hpaw hpang wa ai.

TNLA hpyen dap hpe hpaw shabawn na masing jahkring tawn lu sai raitim shanhte hpe garum madi shadaw la na jinghku tam yak nga ai ten hta 2011 ning June shata (9) ya kaw nna KIO/A hpe Myen hpyen dap ni htim gasat majan galaw nna laja lana gasat gala majan byin wa ai hpang 2011 ning July shata hkan nna KIO/A Dingda Ginwang Ginjaw Komiti Ting Nyang Up Du Kaba Zau Raw kaw PSLF Ningbaw Ta Mai Aik Hpung, Du Kaba Aik Htak, Du Kaba Awng Pe, Du Kaba Hku Lang ni du sa wa nna KIO/A kaw nna shanhte hpe kalang bai naw pawn ba madi shadaw la na lam tang madun, garum hpyi wa ai hpe KIO Ginjaw Komiti kaw nna garum madi shadaw pawn ba la na matu hkap la sai. 2011 ning November, December shata hta hpyenla nnan marai (48) hpe masat (3) Dap Ba, Wa Ra Bum kaw npawt nhpang hpyen hpaji sharin ya nna TNLA hpyen dap hpe hkrang shapraw hpaw hpang wa sai. Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpyen Dap, Dai Lawn Rung na Du Up Jum Hkangda Gam Seng Dap Hpawm hpe woi-awn na matu masat (4) Dap Ba, masat (8) Dap Dung shara Nampaka Ginwang, Mungmaw Pa Sai Hkau bum shara mi kaw masat (8) Dap Dung Rung ni, jinghku SSPP/SSA masat (1) Dap Ba Up, Du Kaba Seng Hpa woi-awn ai hpyen hpung ni hte rau nga taw nga yang Du Jum Awng Ming woi-awn ai TNLA hpyen hpung ni marai (41) gaw 2012 ning January shata (27) ya shani du yu wa ma ai. 2012 ning February shata (27) ya shani du yu wa ma ai. 2012 ning February shata kaw nna Dai Lawn Rung a matsun hte maren TNLA hpyen hpung ni hte KIA masat (8) Dap Dung na hpyen hpung ni pawng nna Mandung, Namsan bum, Mungwui ga ni hta mung shawa kahkyin gumdin lam galaw hpang wa sai. 2012 ning hta Dap Dung (4) du hkra lu hpaw shabawn la masai.

PSF/TNLA Ningbaw ni matut mahkai wa ai hpe Ginjaw Komiti gaw Amyusha dap hpawm makan dap, Ningtau Lit Hkam, Du Kaba Namdaw Nuk Gan hte Dingda Ginwang Ginjaw Komiti Tingnyang Up Du Kaba Lahpai Zau Raw hpe Lit jaw nna PSLF/TNLA Ningbaw Mai Aik Hpung woi-awn ai hpung hte 16-9-2011 ya hta lawng lam (5) lawm ai myit hkrum ga sadi laika tamasat jawm ka da nna Dinggrin Magam Jinghku Masa hpe matut shangang shakang la lu sai. TNLA Dap nnan hpaw hpang wa ai hte 2012 ning hta tinang KIA kaw nna sinat hpan hkum lau 58 shawng shale ya ai. 2012-2015 ning ni hta SSPP/SSA ni hte UWSA ni kaw nna mung sinat laknak, machyu pala ni garum jaw ai lam chye lu ai.

Ya yang woi-awn nga ai PSLF/TNLA Ginjaw Komiti salang ni gaw:-

(1) Salang Ta Mai Aik Hpung - Ningbaw Kaba

(2) Salang Ta Juk Ja - Ningbaw Malai I

(3) Salang Ta Hku Lang - Ningbaw Malai II

(4) Salang Ta Mai Bung Kyaw - Amu Madu

(5) Salang - Ningtau Amu Madu

(6) Salang Ta Hu Palang - Dap Awn Daju

(7) Salang Ta Hkun Sa - Tau Dap Awn Daju

(8) Salang Ta Aik Mau - Kyithkai Dap Lit Hkam ni rai nna kaga Ginjaw Salang ni yawng a mying gaw n chye ya lu ai.

2016 ning du hkra rai yang TNLA Dap Dung (30) hte Dap Ba (6) du hkra hpaw shabawn la nna tinang KIO/A Dingda Ginwang Ginjaw, Nampaka, Kutkai, Mungji, Gang Ming Loi Dau Ginwang shara ni hta tingnang KIO/A hte shara kahtap gala rai nna Dap kapyawn shara jahkrat shamu shamawt nga ma ai. 1963 ning kaw nna 2005 ning du hkra gaw PNF, PSLO/A ni Loilung Namsan bum hte Mandung hte Namhkam lapran shara ni hta shara masat masa galaw hkat let kaga san san nga nna matut mahkai garum madi shadaw, kanawn mazum lai wa ai re. Ya hpang e bai rawtmalan wa ai PSLF/TNLA ni gaw shawng de na hta masha n-gun grau law wa sai. Palaung (Taang) amyusha ni nga ai shara shagu hta ru jung dahpran shara shatai nna Palaung (Ta-ang) Mungdaw gawgap la na ngu ai masa lang nna shara maden shamu shamawt lam galaw wa ai. Tinang KIO/A hte shara nkau hta, mung shawa hpe kahkyin gumdin, yu reng uphkang lam hta dingbai dingna loili nga wa ai hpe jawm jahkrum jahkrup la nna, Dinggrin magam jinghku, mahku mara lam grau ngangkang grin nga hkra matut shakut sa wa na hpe myit mada let ningmu hpe tang madun dat ai law.

Kudawng Seng